İstanbul'da vapur iskelelerine yürüme erişim uzunluğunun belirlenmesi

Şehirler, kişilerin ve malların verimli ve rahat bir şekilde taşınmasını gerektiren çeşitli etkinliklerin merkezleridirler. Ulaşımın şehirlerin can damarı olduğu sık sık söylenir. Tüm dünyada nüfus artmasına bağlı olarak günlük yaşam gereksinimleri de artmaktadır. Nüfusun artması; ekonomik yaşanabilirlik, çevresel etkiler, bölgesel gelişme gibi konuları gündeme getirmektedir. Gelişen bir toplumda insanlar yaşam kalitesini yükseltmeye ve günlük etkinliklere erişmeye çalışmaktadırlar. Buna göre, insanlar toplu ve özel taşıma sistemlerini belirli amaçlarına göre kullanmaktadır. Toplu taşıma istasyonlarına ulaşmak için birçok ulaşım türü seçeneği vardır. Yüksek yoğunluklu etkinlikler, yüksek kapasiteli türlerin kullanılmasını gerektirmektedir. Otobüs, hafif raylı sistem, metro ve deniz taşımacılığı gibi türlerin, daha ekonomik, daha enerji verimli olmaları ve özel taşıtlardan çok daha az alan kaplamaları sebepleriyle kullanımları artmaktadırlar. Ayrıca, toplu taşıma türleri tüm insanlara hizmet verirken, arabalar genellikle yalnızca kendi sahipleri tarafından kullanılmaktadırlar. Bu nedenle, şehirler, daha fazla hareket edebilme olanağı sunan toplu taşıma hizmetlerine gereksinim duymaktadır. Yürüme, ulaştırma planlamacılar tarafından düşünülmesi gereken en önemli türlerden biridir, çünkü bir ulaşım türünün erişimi ve çekiciliği çok önemlidir. Güvenli bir ağın ve elverişli yaya erişim olanaklarının yanı sıra, yolculuğun yürüme uzaklığında olması okul, iş ve eğlence amaçlı çeşitli kısa yolculuklarda bu türün tercih edilmesine neden olmaktadır. Çevresel unsurların yürüyüş deneyimine etkileri bulunmakta, dolayısıyla yayalar tarafından algılanan hizmet kalitesine de katkıda bulunurlar. Çevresel unsurlar bir yaya geçitin erişim kolaylığına, konforuna ve güvenliğine doğrudan etki edebilir. Örneğin, bir yürüyüş deneyiminde kullanılacak geçitteki kaldırım rampalarının fazlalılığı, yönlendirme tabelalarının eksik oluşu, değişken hava koşulları sebebiyle ortaya çıkabilecek su birikintisi yada buzlanma gibi sorunlar bu deneyimi olumsuz yönde etkileyecektir. Bu çalışmada, İstanbul'un beş farklı vapur iskelesinde (Beşiktaş, Eminönü, Kadıköy, Karaköy, ve Üsküdar) yolcuların iskeleye yürüme erişim uzunluğunun sosyo-ekonomik özellikleriyle ilişkisini bulmak amaçlanmış, bu kapsamda hafta içi zirve ve zirve dışı saatlerde bir anket çalışması yapılmıştır. İlk olarak yürüme uzunluklarının istatistiksel dağlımları Ki-Kare, Kolmogorov-Smirnov ve Anderson-Darling testleriyle incelenmiş ve verilerin hangi dağlıma uyumlu olduğu saptanmıştır. Ayrıca, her değişken grubunun istatistiksel etkilerindeki farklılıkları belirlemek için Kruskal-Wallis H ve Mann-Whitney U testleri yapılmıştır. Buna ek olarak, farklı sosyo-ekonomik değişkenler ile yolcuların yürüme uzunluğu arasındaki ilişkiyi belirlemek için regresyon çözümlemeleri gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın bölümleri ve bu bölümlerde incelenen konular aşağıda kısaca açıklanmaktadır. Birinci bölüm, çalışmanın kısa bir özetini içermektedir. Bu bölüm tezin motivasyonunu, hedeflerini ve organizasyonunu kapsamaktadır. İkinci bölüm, yürüyüş erişim uzunluğu ve ulaşım erişilebilirliği ile ilgili literatür taraması ve geçmiş çalışmaları içermektedir. Literatürde erişim ve yürüme uzunluğu ile ilgili yapılan çalışmalar ayrıntılı bir şekilde sunulmaktadır. Bu çalışmalarda toplu taşıma istasyonuna yürüme uzunluğunun yolcuların yaşı, cinsiyeti, yolcuların ortalama geliri, ve taşıt sahipliğile ilişkileri varlıklarının etkileri incelenmiştir. Tezin üçüncü bölümünde İstanbul'daki toplu taşıma sistemleri hakkında kısa bilgiler verilmektedir. Bu bölümde İstanbul'da toplu taşımanın çeşitli türleri, bu türlerin ortalama günlük kullanım oranları sunulmaktadır. Dördüncü bölümde tezin saha çalışması açıklanmıştır. Yürüme uzunluğu ile yolculuk yapanların sosyo-ekonomik özellikleri arasındaki ilişkiyi bulmak için İstanbul'un beş farklı şehir içi vapur iskelelerinde 2017 Haziran ve Temmuz aylarında anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Yolcuların yürüme uzunluğunu etkileyen sosyo-ekonomik özelliklerini araştırmak amacıyla, yolcular; kadın ve erkek olarak iki gruba, yaş aralığı olarak da 25'den küçük, 25 ve 65 yaş arası, ve 65 yaş üzeri olmak üzere üç farklı gruba ayrılmıştır. Evde otomobil varlığı, dikkate alınan değişkenlerdendir. Türkiye'deki asgari ücret göz önüne alınarak, yolcuların aylık ortalama gelirleri; 1500 TL'ye kadar, 1500 ve 3000 TL arası, 3000 ve 4500 TL arası, 4500 ve 6000 TL arası, ve 6000 TL üzeri olmak üzere beş farklı gruba ayrılmıştır. Yolcuların farklı yolculuk amaçları da dört farklı gruba ayrılarak bu çalışmada yer almaktadır. Beş iskelede yolcuların yürüme uzunluklarının dağlımlarını bulmak için Ki-Kare, Kolmogorov-Smirnov ve Anderson-Darling testleri yapılmıştır. Her beş iskelede yürüme uzunluklarının Normal Dağılım'a uymadığı görülmüştür. Anketde toplanan verilerin yürüme uzunlukları nasıl etkileri olduğunu görmek için Kruskal-Wallis H ve Mann-Whitney U test yapılmıştır. Kruskal-Wallis H ve Mann-Whitney U testlerinin sonuçları yürüme uzunluğunda seyahat amacı, taşıt sahipliği grupları arasında istatistiksel olarak bir fark olmadığını göstermiştir. Bununla birlikte, cinsıyet ve meslek grupları arasında istatistiksel olarak fark olduğu görülmüştür. Çok değişkenli regresyon çüzmlemeleriyle her beş iskelede, seçilen değişkenler ve yolcuların yürüme uzunlukları arasındaki ilişki araştırılmıştır. Beşinci bölümde ise bu tezin sonuçları yer almaktadır. Bu bölümde elde edilen sonuçlar verilmiş ve ileride yapılabilecek çalışmalar konusunda düşünceler belirtilmiştir. Yolcuların erişim ve yürüme uzunluğundaö her beş iskelede de yolcuların cinsiyet ve taşıt sahipliğinin etken bir değişken olmadıkları görülmüştür. Yaş gruplarına göre yürüme uzunluğu için genel bir sonuca varmak ıse mümkün değildir. Yolcuların ne iş yaptıklarıyla yürüme uzunlukları arasındaki ilişkinin incelenmesinde her iskelede farklı sonuçlar elde edilmiştir. Örneğin Beşiktaş ve Kadıköy'de ev kadınları diğer gruplara göre daha fazla yürümektedirler. Yolcuların gelirleri bir başka sosyo-ekonomik değişken olarak göz önüne alınmıştır. Beşiktaş, Kadıköy ve Karaköy'de 4500 ve 6000 TL arasında geliri olan yolcular vapur iskelelerine daha fazla yürümekte, ancak Eminönü ve Üsküdar'da 1500 ve 3000 TL geliri olan yolcular daha fazla yürümektedirler. Son değişken olarak yolcuların yolculuk amaçları incelenmiş ve her iskelede yolculuk amacına göre yürüme uzunluğunun değiştiği görülmüştür.