Büyük Zap Suyu havzası'nın hıdrolojık özellıklerının cbs ıle belırlenmesı

Su kaynakları yönetimi nehir havzası özellikleri kavramı ile yakından bağlantılıdır. Havza dinamik ve çok karmaşık bir sistemdir ve başlıca iki cesit özelligi vardır; coğrafi ve hidrolojik. Bu çalışmada, Büyük Zap Nehri Havzasınin özellikleri Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) kullanılarak belirlenmiştir. CBS teknikleri sadece bir havzanin verilerinin elde edilmesinde yararlı değildir, aynı zamanda su kaynakları projelerinin değerlendirilmesinde hidrolojik verilerin alansal dağılımının gerçekleştirilmesinde de değerli katkı sağlar. Büyük Zab Nehri yaklaşık olarak 26.325 kilometrekarelik (km2) su toplama alanı ve 460 km civari uzunluğun ile Türkiye ve Irak topraklarindan akar. Van Gölünun yakınlarinda yer alan ve deniz seviyesinden 4.168 m yükseklikte dağlık alanlarindan kaynaklanan Büyük Zap Nehri, Hewler (Erbil) şehrinin güney batısinda, Irak topraklarinda Dicle Nehri?ne karışır. ArcGIS içinde yer alan alansal analiz araçları kullanılarak, arazi ön-işleme (pre-processing) modelleri, yani bosluklari doldurma (fill sinks), akış yönü (flow direction), akış birikimi (flow accumulation), dere ağları (stream networks), havza sınırları (watershed boundary), dijital yükseklik modelinden (DEM) faydalanilarak elde edildiler. Alt-havzaların haritası, alt-havzaların özellikleri, nehir ağı haritası ve nehir ağı özellikleri gibi hidrolojik işlemler ArcHydro araçları kullanılarak hesaplandı. Öte yandan, eğim haritası, Thiessen poligon haritası, Thiessen poligon alanları gibi hidrolojik analizler Arc Toolbox kullanılarak tanımlandı. Havzanın hidrolojik analizleri, nehir uzerinde bulunan beş adet akım gözlem istasyonundan elde edilen yıllık ortalama debiler ve havzasının içinde ve etrafında bulunan yirmi dört adet yağış istasyonunda ölçülen yıllık toplam yağış verileri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Yıllık ortalama debi değerleri aylık ortalama debilerden, yıllık toplam yağışlar ise aylık toplam yağışlardan elde edilmiştir. Akarsu akım ölçümleri kaynak alınarak, yağış-akış katsayıları beş alt-havza için rasyonel method ile elde edilmiştir. Bütün havza için bu katsayı, 0.53 olarak bulunmuştur. Anahtar kelimeler: Büyük Zap Nehri, Havza Özellikleri, CBS, ArcHydro, Rasyonel Method.