Determining the importance of sustainable supply chain management and its contribution to competitive advantage of logistic firms

Bugün hiç olmadığı kadar, çevresel ve ekolojik konular üzerinde kayda değer bir ilgi ve endişe bulunmaktadır. Her işletmenin sosyal, ekonomik ve çevresel yönleri yöneticilerin ve kamuoyunun dikkatini çekmiştir. Sürdürülebilirliğe ilişkin iş uygulamalarına olan ilgi giderek artmakta ve uygulanabilir girişimler firmaların yetkinliğine öncülük etmektedir. Sürdürülebilirlik girişimlerinin uygulanmasına yönelik rekabetçi stratejilerin rolü göz önünde bulundurulduğunda, hem endüstriyel hem de akademik derin bir araştırma yapılması gerekmektedir.Organizasyonlar arasında küresel olma ve çevre dostu hale gelme rekabetinin artması, tedarik zinciri yöneticilerinin tedarik zincirinin aşağı ve yukarı akışları boyunca bir grup unsuru düşünmelerine neden olmaktadır. Sürdürülebilir tedarik zinciri yönetiminin tanınması, firmaların Sürdürülebilir Tedarik Zinciri Yönetimi'ni kar seviyesini en üst düzeye çıkarmak, risk olasılığını yönetmek ve olağanüstü bir marka imajına ulaşmak için bir mükemmellik bayrağı olarak tasarlamasını zorunlu kılmaktadır. Sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimini şöyle tanımlamıştır: "Ürünlerin tedariki, üretimi ve dağıtımı ile ilgili malzeme, bilgi ve sermaye akışlarını verimli ve etkin bir şekilde yönetecek şekilde tasarlanan temel örgütler arası iş sistemleriyle ekonomik, çevresel ve sosyal konuların gönüllü olarak bütünleştirilmesi yoluyla koordine edilmiş tedarik zincirlerinin oluşturulması veya paydaşların ihtiyaçlarını karşılamak ve kısa ve uzun vadede kurumun karlılığını, rekabet gücünü ve esnekliğini geliştirmek için yapılan hizmetlerdir." Sürdürülebilir Tedarik Zinciri Yönetimi yüksek kalitede ürün ve hizmet dağıtımı ile verimliliği ve müşteri memnuniyetini artırmayı, atık ve maliyeti azaltmayı ve çevre dostu olmayı hedefler. Yapılan çalışmalar ağırlıklı olarak firmaların çevresel performansını artırabilecek operasyonel araçların rolünü araştırmaya odaklanmıştır. Rekabet stratejileri ile sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimi girişimleri arasındaki ilişkinin anlaşılmasını arttırmaya ihtiyaç vardır. Ayrıca, yakın zamandaki literatür araştırması, sevkiyatçıların çevre dostu lojistik hizmetleri taleplerinin de arttığını göstermektedir. Yeşil tedarik zinciri yönetimi alanı son 20 yıldır hızla gelişmesine rağmen, daha fazla gelişme için hala önemli bir ihtiyaç bulunmaktadır. Literatür taramasında da değinildiği gibi, çevresel izleme ve Yeşil Tedarik Zinciri Yönetimi ile işbirliğine dayanan diğer yaklaşımlar arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır. Mevcut çalışmalarda her iki uygulama türünü de dikkate alan bir azınlık olduğu açıktır .Dahası, çevre sorunlarına karşı kamu bilincinin artması, yöneticilerin kendi ürünleri ve üretim süreçlerinde çevresel sorunlarla başa çıkmalarını zorunlu kılmıştır. Organizasyonlar, Sivil Toplum Kuruluşları, devlet kurumları, işçiler ve son müşteriler de dahil olmak üzere çeşitli paydaşlardan gelen çevresel konulara ilişkin bir grup soruşturma ile karşı karşıyadır. Rekabetçi tedarik zinciri yönetimi, firmaların pazarda rekabetçi kalması için zorunlu bir ön şarttır, çünkü rekabet kuruluşlar arasında değil, tedarik zincirleri içinde yer almaktadır. Birçok ve çeşitli paydaşların artan baskısı, örgütlerin faaliyetlerinin ekonomik, çevresel ve sosyal yönlerini ele almalarına neden olmuştur. Bu durum, sürdürülebilirlik kavramının önemine ve bununla ilgili uygulamalara yol açmaktadır. Sürdürülebilirlik, (WCED, 1987), geleceğin nesillerinin kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme yeteneğinden ödün vermeden, bugünün ihtiyaçlarını karşılayacak kaynaklardan yararlandığı şekilde tanımlanmaktadır. İşletmelerde sürdürülebilirlik için sekiz tanım kategorize edilmiştir. Literatürde iş dünyasındaki sürdürülebilirliğin özellikleri şu şekilde belirlenmiştir: ekonomik odak, çevresel odak, sosyal odak, paydaş odak, gönüllü odaklılık, esneklik ve uzun vadeli odaklanma. Tedarik Zinciri Yönetimi'nin temel özellikleri, akış odağı, koordinasyon odağı, paydaş odak noktası, ilişki odağı, değer odağı, verimlilik odağı ve performans odağı olarak tanımlanmaktadır. Sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimi kavramı, bu tüm ilgili unsurlarla birlikte kabul edilmelidir. Sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimi (SSCM) ve yeşil tedarik zinciri yönetimi (GSCM) kavramı ortaya çıktığı ve yazarların dikkatini çektiği için, her bir kavramın kesin tanımını netleştirmek için bazı araştırmalar yapılmıştır. Bu çalışmada, Sürdürülebilir Tedarik Zinciri Yönetimi'nin belirlenmiş özelliklerine dayanarak, nihai hedef sürdürülebilir tedarik zinciri yönetiminin sosyal, ekonomik ve çevresel özelliklerinin en çok katkıda bulunan faktörlerini belirlemek ve bunların firmalara rekabet avantajını nasıl sağlayacağını ortaya koymaktır. Yapılan kapsamlı literatür çalışması ile, en fazla atıf alan, sürdürülebilirliğin önemli kişilerinin göstergeleri ortaya çıkmıştır. Tedarik zinciri yönetimi literatüründe yer alan sürdürülebilirliğin belirtilmiş olan birçok göstergesi ileride ilgili referanslarla sunulmuştur. Sürdürülebilirlik inisiyatiflerinin önemini vurgulayacak en doğru ve etkili göstergeler seçilmeye çalışılmıştır. Sürdürülebilir Tedarik Zinciri Yönetimi'nin her bir ayağı için, önceden göstergeler hazırlanmış ve daha sonra bu göstergeler uzman lojistik danışmanları ve uygulayıcıları ile tartışılmıştır. Son gösterge seti, tedarik zinciri ve lojistik alanındaki uzman veakademisyenlerden alınan geri bildirimler dikkate alınarak hazırlanmıştır. Bunun yanı sıra, son yıllarda yapılan çalışmalarla en çok dile getirilen en yaygın ve verimli rekabet stratejileri araştırılmıştır. Tüm bu çalışmalardan en çok atıf alan rekabet stratejileri Porter tarafından maliyet liderliği ve farklılaştırma liderliği olarak adlandırılmıştır. Bu araştırmada, maliyet liderliği ve farklılaşma stratejileri, firmalar tarafından uygulanan iki ana strateji kategorisi olarak seçilmiştir. Daha sonra, bu iki rekabetçi strateji göz önünde bulundurularak sürdürülebilirliğin üç ayağı sınıflandırılmıştır. Sürdürülebilirliğin sosyal ve çevresel inisiyatifleri farklılaşma stratejileri olarak ve sürdürülebilirliğin ekonomik inisiyatifleri maliyet liderliği stratejileri olarak kategorize edilmiştir. Farklılaşma stratejileri, benzersiz bir ürün veya hizmet sunmak için uygulanan girişimler veya eylemler olarak açıklanmaktadır. Farklılaşma stratejisinin tanımlanmış olan amacını göz önünde bulundurarak, tedarik zincirlerini daha sürdürülebilir hale getirmek için tasarlarken firmaların göz önünde bulundurdukları sosyal ve çevresel insiyatifler, müşterilerine benzersiz bir hizmet türü sunacak, bu da marka imajını ve müşteri memnuniyetini geliştirerek aynı zamanda pazardaki rekabet avantajını da artıracaktır. Maliyet liderliği stratejileri, kuruluşların maliyetlerini düşürmede gösterdikleri muazzam çaba olarak tanımlanmaktadır. Bu tanımdan yola çıkılarak, sürdürülebilirliğin ekonomik inisiyatifleri, kurumun faaliyetlerinin giderlerini azaltabilecek herhangi bir eylem veya planla ilgili olduğu söylenebilir. Bazı durumlarda, sürdürülebilirlik inisiyatiflerinin uygulanmasının, kuruluşların maliyetlerini ilk noktada artırabileceğini belirtmek gerekir, ancak uzun vadede bu, kuruluşlar için ek maliyet tasarrufu sağlayacaktır. Örneğin, yeşil bina ve yakıt tasarruflu araçlar, uzun vadede yakıt tüketimi seviyesini kontrol edebilecek ve bu harcamalar için tahsis edilen bütçe miktarını düşürebilecek firmaların ilk yatırımını gerektiren iki durumdur. Araştırmanın niteliği ve değerlendirme için göstergelerin çeşitliliği göz önüne alındığında, bu araştırma projesinin metodoloji yaklaşımı olarak çok kriterli bir karar verme yöntemi seçilmiştir. Bu araştırma için ikincil veri bulunmadığından, birincil veriler anket yoluyla toplanmıştır. Anket, Google formları aracılığıyla Türkçe ve İngilizce olarak iki dilde hazırlanmıştır. Anket, çoğunlukla akademisyen ve endüstri uzmanı olan iki katılımcı grubuna dağıtılmıştır. Akademisyenler, sürdürülebilirlik, lojistik ve tedarik zinciri yönetimi konusunda uzmanlığa sahip olan kişilerden seçilmiştir. Ankete katılan endüstri grubu ise lojistik danışmanları, lojistik pratisyenleri, tedarik zinciri yöneticileri, perakendeciler, sevkiyatçılar ve lojistik yöneticilerini kapsamaktadır. Anket, e-posta, telefon görüşmesi, yüz yüze görüşme ve LinkedIn iletişimiyle dağıtılmıştır. LinkedIn kullanarak, lojistik ve tedarik zinciri yönetiminde araştırma yapan ve yazılı deneyimleri ilgili kişilerle iletişim kurmaya çalışılmıştır. Bunun yanı sıra, veri toplama sürecinde işbirliği yapabilmek için İstanbul'daki uluslararası lojistik ve servis sağlayıcı firmalarla bağlantıya geçilmiştir. Uygulanan metodoloji, Best Worst Method olarak adlandırılan çok kriterli bir karar verme yöntemidir. Yöntem ilk olarak Rezaei, tarafından tanımlanmıştır ve 2015'ten beri birçok araştırmaya uygulanmıştır.Sürdürülebilirliğin her bir ayağının tanımlanmış göstergelerine, anket yoluyla katılanlardan toplanan bilgilere dayanılarak hesaplanan ağırlıklar verilmiştir. Daha sonra bu ağırlıklar göz önünde bulundurularak göstergelere öncelik verilmiş ve bunların önem düzeyi piyasa ve firma bakış açısından detaylandırılmıştır. Bu sonuçlar, hangi göstergelerin daha yüksek öneme sahip olduğunu bulmaya çalışan firmalar ve kuruluşlar için yararlı olmuştur. Sürdürülebilirlik önlemleri için çok miktarda göstergelerin olduğu noktadan hareketle, organizasyon için en etkili ve en uygulanabilir göstergeleri belirlemek çok önemlidir. Firmaların sürdürülebilirlik performansını arttırmak için uygulanabilecek göstergelerin farklı düzeydeki önemi, kuruluşlarının en uygun göstergelerini araştırmak zorunda kalmasını gerektirmektedir. Bu araştırma projesinin sonuçları, tedarikçileri veya hizmet sağlayıcılarını değerlendirirken mevcut endişeleri piyasa bakış açısından detaylandırmaktadır. Bu gereksinimlerin pazar tarafından düşünülmesi, en verimli ve uygulanabilir girişimleri açıklığa kavuşturacak, böylece kuruluşlar stratejilerini ve yatırımlarını tam olarak seçebileceklerdir. Çalışma aynı zamanda firmanın rakip pazardaki konumunu koruyan ve geliştiren sürdürülebilirlik inisiyatiflerinin sonucu olan rekabet avantajlarının önemini de açıklayacaktır.