Sorgum genotiplerinin kurak koşullardaki fizyolojik özelliklerinin belirlenmesi

Kuraklık, küresel tarımsal üretimi önemli ölçüde etkileyen en yıkıcı çevresel streslerden birisidir. Kuraklık nedeniyle meydana gelen verim kayıplarını telafi etmek ve küresel gıda güvenliğini sağlamak için sorgum gibi kuraklığa dayanıklı bitkilerin araştırılması ve kullanılması çok önemlidir. Bu bağlamda, 2022 ve 2023 yıllarında Türkiye'de Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nde iki yıllık bir deneme gerçekleştirilmiştir. Tam sulama (100% tarla kapasitesi) ve kısıntılı sulama (50% tarla kapasitesi) koşullarında toplam 125 dane sorgum hattı ve 6 ticari hibrit incelenmiştir. Deneme, augmented desenine göre düzenlenmiştir. Sonuçlar, bitki boyu, salkım başına tane sayısı, SPAD, stomatal iletkenliği, kanopi sıcaklığı ve NDVI gibi morfo-fizyolojik ve verim özelliklerinde önemli ölçüde varyasyon olduğunu göstermiştir. Bitki başına kardeş sayısı, bitki başına salkım sayısı, salkım uzunluğu, tane verimi ve biyolojik verim gibi özellikler her iki yıl boyunca hem kısıntılı hem de tam sulama koşullarında benzer bulunması kısıntılı sulamanın bu özellikleri önemli ölçüde etkilemediğini göstermektedir. Hem tam, hem de kısıntılı sulama koşullarında, salkımda tane sayısı her iki yıl boyunca tane verimi ile pozitif bir korelasyon göstermiştir. Benzer şekilde, SPAD (klorofil içeriği) yeşil kalma süresi ile pozitif bir korelasyon göstermiştir. Ayrıca, 37 hat (ANZ_2, ANZ_10, ANZ_15, ANZ_17, ANZ_34, ANZ_39, ANZ_51, ANZ_58, ANZ_62, ANZ_84, ANZ_91, ANZ_105, ANZ_109, ANZ_112, ANZ_115, ANZ_123, ANZ_136, ANZ_156, ANZ_171, ANZ_180, ANZ_183, ANZ_191, ANZ_194, ANZ_195, ANZ_198, ANZ_199, ANZ_215, ANZ_218, ANZ_220, ANZ_225, ANZ_246, ANZ_343, ANZ_347, ANZ_351, ANZ_372, ANZ_418, ANZ_424), özellikle tane verimi açısından her iki yıl boyunca kısıntılı sulama koşullarında tam sulamaya göre üstün performans sergilemiştir. Küme analizi, bu tanımlanan hatların çoğunun birlikte kümelendiğini ortaya koyarak, iki yıllık dönem boyunca kısıntılı sulama koşullarında yüksek tane verim potansiyeline sahip olduklarını doğrulamıştır. Bu hatlar, kuraklığa tolerans açısından önemli bir potansiyele sahiptir ve bu nedenle kuraklığa dayanıklı sorgum çeşitlerinin geliştirilmesine odaklanan ıslah programlarına dahil edilmek için birincil adaylardır. Bu denemede elde edilen sonuçlar, farklı sulama uygulamalarında sorgum genotiplerindeki değişimleri ve uyum yeteneklerini göstermekte ve gelecekteki ıslah ve yetiştirme stratejileri için değerli bilgiler sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sorgum, kısıntılı sulama, Yeşil kalma, Tane verimi, Stomatal iletkenliği