Continuity and change: An Annales approach to the late chalcolithic period in North Mesopotamia

Geçmişin kültürel örüntülerinin anlamsal bağlamı algılarımızın ötesinde olması, bu geçmişin içinde zamandan ve mekândan bağımsız olarak varlık gösteren herhangi bir sosyal organizasyon biçimini karmaşık ve geçişken yapmaktadır. Bu gerçekten hareketle, bu tez çalışmasında kuzey Mezopotamya coğrafyasının Geç Kalkolitik sürecinde (M.Ö. 4500-3000) artan sosyo-kültürel, sosyo-ekonomik ve sosyo-politik karmaşıklığın arkeolojik izlerinin bir bütün tarihsel okuması için zamanı coğrafik, sosyal ve bireysel olarak bölümleyen Annales yaklaşımı esas alınmıştır. Coğrafik zaman (longue durée), kuzey Mezopotamya toplumlarının doğasında ve gelişiminde çevre ve coğrafyanın oynadığı rolün bölgesel düzlemde izlenmesine olanak tanır. Sosyal zaman (conjoncture), kuzey Mezopotamya'da güney Mezopotamya kökenli Uruk kültürünün öncesinde yerel kültürel olguları (M.Ö. 4500-3700) ve sonrasında belli ölçülerde var olan sosyal hareketliliği, toplumların tarihi ve ideolojilerini (mentalité) anlamamızı sağlamaktadır. Sosyal zamanda algılanabilen kuzey Mezopotamya'daki Uruk olgusu ise, tarihsel olaylar referans alan bireysel zamanda (évènement) Orta Fırat Havzası'nda Tell Sheikh Hassan, Habuba Kabira ve Jebel Aruda'daki Uruk kolonilerinin kurulmasıyla örtüşmektedir. Böylelikle, kuzey Mezopotamya'nın Geç Kalkolitik döneminin tüm tarihinde algılanabilen devamlılık ve değişimler Annales paradigmasıyla açıklanmıştır. Ayrıca, uzun vadede birçok yerel kültürel örüntüye ev sahipliği yapan kuzey Mezopotamya'daki kültürel birikim kültürel devamlılığı sağladığı, farklı kültürel etki ve etkileşimlerin belli bölgelerde kültürel değişimlerde de rol oynadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu değerlendirme, kuzey Mezopotamya'da yapılan arkeolojik kazılar, yüzey araştırmalar ile Geç Kalkolitik dönem için yapılan yorumlamalara dayandırılmaktadır.