Uçakların planlı bakım için yerde kalış sürelerinin azaltılmasına yönelik yöntem ve analiz metotlarının geliştirilmesi

Havayolu şirketleri için uçak kullanımının maksimizasyonu önemli konulardan biridir. Belli bir zaman aralığında daha fazla uçuş saati gerçekleştirmek, uçuş saati başına düşen direkt işletme maliyetlerinin azaltılmasını sağlar. Uçakların, uçuş operasyonunda havada olduğu sürelerin mümkün olabildiği ölçüde fazla olması arzu edilmektedir. Uçuş operasyonları dışında yerde kaldığı sürelerin en aza indirgenmesi önem arz etmektedir. Uçağın uçuş operasyonu için planlandığı kullanım süresini artırabilmek, uçağın çeşitli sebeplerden dolayı yerde kaldığı sürelerin azaltılmasıyla mümkündür. Uçak, uçuş operasyonu dışında çeşitli sebeplerle yerde tutulabilmektedir. Uçağın uçuş operasyonu dışında yerde kaldığı sürelerden biri de "bakım amaçlı" yerde kalmasını gerektiren süredir. Uçağın bakım için yerde kaldığı süreden kazanılacak her saat, uçağın uçuş operasyonuna katkı sağlayacak uçuş saati olarak bir kazanımdır. Daha fazla uçuş saati gerçekleştirebilmek doğrudan uçağın uçuş için kullanılabilir olmasına bağlıdır. Uçağın uçuş için kullanılabilirliğinin arttırılmasının yöntemlerinden biri de planlı bakım yerde kalış süresinin azaltılmasıdır. Bu tez kapsamında bir uçağın planlı bakım yerde kalış süresinin azaltılmasıyla ilgili yöntemler incelenmiştir. Bu yöntemler sayesinde uçağın planlı bakım gereksinimleri için yerde tutulması gereken süreler azaltılmış, uçağın uçuş için kullanılabilirliği arttırılmış, sonuç olarak sağlanan ilave uçuş saatiyle havayolu şirketine kazanç sağlayabilecek bir yapı oluşturulmuştur. Tez kapsamında uçakların planlı bakım için yerde kalış sürelerinin azaltılması amacına yönelik ihtiyaç duyulan yöntem ve analiz metodlarının geliştirilmesi çalışmalarıyla elde edilen sonuçlar, havayolu şirketleri için uçak kullanımının maksimizasyonuna katkı sağlaması, direkt işletme maliyetlerinin azaltılmasına etki etmeleri açılarından önemlidir. Tezin kapsamı sivil havacılık sektöründe ticari havayolu taşımacılığında kullanılan uçakları içermektedir. Askeri havacılık ve genel havacılık kapsamındaki uçaklar bu tez çalışması kapsamı dışında tutulmuştur. Sivil havacılık sektöründe "uçuşa elverişlilik - airworthiness" kavramı çok önemlidir. En genel anlamda bir hava taşıtı için uçuşa elverişlilik, hava taşıtının onaylı tasarım özelliklerine uygunluğunu muhafaza etmesi ve emniyetli uçuş için fiziksel şartlarını koruması olarak özetlenebilir. Sivil havacılık sektöründe, uçuşa elverişli şartları haiz olmayan bir uçağın uçmasına asla izin verilmez. Havayolu şirketleri işletmekte oldukları uçakların sürekli uçuşa elverişliliğinden sorumludur. Uçakları sürekli uçuşa elverişli durumda tutabilmenin vazgeçilmez unsuru ise bakımdır. Dolayısıyla bakım, uçağın sürekli uçuşa elverişli şartlarını koruyabilmesi için yapılması gereken gerekliliklerden biridir ve bu gereklilikten kurallar gereği asla imtina edilemez. Günümüzde bir çok havayolu şirketinde, bakım kontrolleri önceden belirlenmiş intervallerde gerçekleştirilmektedir. Havayolu şirketlerinin planlama bölümleri, işletmekte oldukları uçak tipleri için bu bakım intervallerini belirlerler ve her uçak tipi için bakım programları hazırlayarak, bakım işlemlerinin o uçak tipinde belirlenen intervallerde uygulanmasını takip ederler. Bakım programında verilen bakım işlemleri, belirlenen bu kontroller sırasında yapılmaktadır. Bununla birlikte günümüzde bir çok havayolu şirketi tarafından kullanılan bu yöntem yetersiz kalmakta, kalan süresi itibarıyla bir sonraki bakım kontrolüne yetişemeyecek bakım işlemleri, zorunlu olarak bir önceki bakımda uygulanmaktadır. Bakım kontrollerinin bu katı yapısından ve sabit intervallerden dolayı, havayolu şirketleri fazla malzeme ve adam-saat kaybına maruz kalmakta; uçaklar bakım için daha fazla yerde tutulmakta dolayısıyla uçuş için kullanılabilirlikleri azalmaktadır. Birçok bakım işlemi esnek olmayan rijit yapı dolayısıyla erken uygulanmakta, bu da bakım işlemlerinin gereğinden fazla uygulanmasına neden olmaktadır. Belirli bir zaman aralığında bakım işlemlerinin kümülatif uygulanma sayıları artmaktadır. Bunun sonucunda fazladan yapılan bakım işlemleri için, fazladan adam saat harcanmakta ve yine belirli zaman aralığında fazladan parça, malzeme değişimi yapılmaktadır. Bu tezde önerilen yöntemde, bakımı sadece uçağın periyodik kontrolleri sırasında değil de, uçağın herhangi bir nedenden dolayı yerde olduğu tüm zamanlarda yapmak için daha esnek bir yapı geliştirilmiştir. Bu yöntemde tek bir bakım işlemi güdümlü bakım kavramı önerilmiştir. Uçağın yerde olduğu her anı bir bakım fırsatı olarak değerlendirerek, kurallar gereği yapılması gereken ve bakım programlarında da tariflenen bakım gerekliliklerini, bu yerde kaldığı süreler esnasında planlayarak gerçekleştirmek ve bunun metodolji ve yöntemini oluşturmak, bunun sonucunda elde edilebilecek mali, kazançları analiz etmek bu tez kapsamındaki çalışmalardandır. Benzer şekilde esnek yapıyı kurabilmek için lojik diyagramının oluşturulması ve bu yapıyı destekleyecek bütün kriterlerin analiz edilme çalışmaları da tez kapsamında gerçekleştirilmiştir. Önerilen bu yöntem, bir havayolu şirketinde gerçekleştirilen bazı örnek durum çalışmalarıyla desteklenmiştir. Örnek durum çalışmasında oluşturulan model, geliştirilen yöntem uygulanarak, esnek yapıyla ilgili sonuçlar elde edilmiş ve elde edilen bütün sonuçlar mevcut yapıyla karşılaştırılarak, geliştirilen yöntemin sağladığı faydalar analiz edilmiştir. Tez kapsamında yine ayrıca uçakların kullanılabilirliğinin arttırılmasına hizmet eden, uçakların gerçek zamanlı kullanımlarının dikkate alındığı, bakım işlemlerinin en uygun bakımlarda yapılabilmesini sağlayan bir yazılım geliştirilmiştir. Uçakların gerçek zamanlı kullanımları dikkate alınmadan, belirli kabullere göre zamanından önce planlanan bakım işlemlerinin, kayıplara neden olduğu ve neticede uçak kullanılabilirliğini azalttığı bilinmektedir. Birçok bakım işlemi uygulanması gereken intervalden önce uygulanmakta, erken uygulamaların da sonuç olarak adam saat kayıbı, fazla malzeme değiştirme, uçağın fazladan yerde tutulması gibi olumsuz sonuçları olmaktadır. Bu nedenle tez kapsamında geliştirilen yazılımda, bakım işlemlerinin uçak kullanımlarına göre en uygun zamanda yapılabilmesi ve harf kodlu bakım kontrolleri için en uygun intervallerin hesaplanarak uçak kullanımının arttırılması konuları üzerinde çalışılmıştır. Yazılımın kuvvetli yönlerinden biri de uçak bazında çözüm arayışına gidilebilmesidir. Sadece uçak filosu bazında en uygun ve en az kayıpla bakım işlemlerini uygulamaya ilave olarak, o uçak filosunda bulunan herbir uçak için ayrı ayrı, o uçakların gerçek kullanım parametrelerine uygun olarak bakım işlemlerinin uygulanabilmesi yazılımın sağladığı bir avantaj olarak değerlendirilmektedir. Dolayısıyla herbir uçağın özelinde değerlendirme ve analiz yapılabilmekte, herbir uçak için daha hassas ve gerçekçi sonuçlar elde edilebilmektedir. Tek bir bakım işlemi güdümlü bakım kavramı yaklaşımı, bakım işlemlerinin kayıplara neden olmadan gerçek zamanlı uçak kullanımlarına göre en uygun zamanda yapılabilmesi ve harf kodlu bakım kontrolleri için en uygun intervallerin hesaplanmasıyla ilgili çalışmalar bu tezin içeriğinde yer almaktadır. Bu iki yöntemle, uçağın planlı bakım için yerde kalış süresinin en aza indirgenmesi, bakım işlemlerinin daha etkin ve verimli şekilde gerçekleştirilmesi, erken uygulanmasının engellenmesi, havayolu şirketinin bakım masraflarının azaltılması; bakım yapma şeklinin değiştirilerek bakım için uçağın daha az yerde tutulması dolayısıyla uçakların uçuş için daha fazla kullanılabilir durumda tutulması ve belirli bir zaman aralığında daha fazla uçuş saati yapabilmesi hedeflenmektedir. Tez kapsamında gerçekleştirilen çalışmalar, geliştirilen yöntemler ticari havayolu taşımacılığında işletilen uçaklar için olup, bu uçakların planlı bakım için yerde tutulduğu sürelerin azaltılmasını hedeflemektedir. Uçakların planlı bakım dışında da birçok nedenden dolayı yerde tutulmasını gerektiren operasyonel nedenler, yer işletme ile ilgili gereklilikler bulunmaktadır. Diğer alanlardaki sürelerin azaltılarak, buralardan sağlanacak faydalar, farklı doktora çalışmalarına ışık tutabilir, bu konularla ilgili yapılabilecek çalışmalarda analiz edilebilir.