Devrim sonrası İran sinemasında kadın: Behram Beyzayi filmlerinde kadının temsili

Devrim öncesi ve sonrası İran'ın toplumsal dinamikleri incelendiğinde, ulusal düzeyde, bir belirsizlik hâlinin varlığı dikkat çekmekte ve bu belirsizliğin sinemaya yansıdığı görülmektedir. Bakışın erilliği ve ataerkil ideolojinin sinemayı biçimlendirme yönelik tutumu, kadının dezavantajlı bir yapıda sunumuna yol açmakta ve dolayısıyla, kamusal alan ile sinematik alan arasındaki gerçeklik bağının koptuğu anlaşılmaktadır. Devrim öncesi sinemada klasik anlatının etkisi altında kalan kadın karakterler, teşhircilik ve ötekilik kavramları ile mücadele etmekte; devrim sonrasında ise teşhir edilen bedenlerin bu kez kapanmaya zorlandığı ve ötekilik kavramının İslamileştirildiği görülmektedir. Bunun sonucunda, ataerkil ideolojinin sembolik gücünün yeniden üretildiği bir alan olan sinemada birtakım açmazlar oluşmakta ve kadının aleyhine bir dolaşımın kimlik sorununa neden olduğu ortaya çıkmaktadır. Behram Beyzayi'nin sinematik anlatısında ataerkil ideolojinin normatif tutumlarına karşı bir eleştiri olgusunun varlığı belirginleşmekte ve kadın karakterlerin erkeklerden bağımsız bir biçimde ve gerçeklik düzeyinde temsil ediliyor hâli dikkat çekmektedir. Devrim öncesi ve sonrasında, rejimlerin geliştirdiği politikaların sonucunda, idealize edilmiş kadını geleneksel bağlamından koparan Beyzayi, kadın karakteri biricik hâle getirerek kendisini temsil etmesine olanak sağlamakta ve bu bağlamda çağdaşlarından farklılık taşıdığı düşünülmektedir. İlgili çalışmada, Beyzayi'nin sinematik anlatısının ataerkil ideolojiye karşı gelişmesinden dolayı, Beyzayi'nin devrim sonrası dönemdeki iki filmi (Tara'nın Baladı ve Başu, Küçük Yabancı) amaçlı örneklem olarak ele alınmakta ve eleştirel feminist söylem analizinden faydalanılarak toplumsal cinsiyet ve eşitsizlikler bağlamında değerlendirilmektedir. Beyzayi sinemasının mitik anlatı perspektifinde kadın karakterleri ön plana çıkardığının ve ataerkil ideolojinin geliştirdiği sinematik kuralları kendilerine aktardığı düşüncesinin desteklendiği çalışmada, sinemada kadının yanlış temsili sorununun çeşitli toplumsal verilerle ilintili olduğu belirginleştirilmekte ve biyolojik cinsiyetler üzerinden oluşan farklılıkların toplumsal cinsiyet normlarıyla yeniden üretilerek kadını ötekileştirdiği sonucu ortaya koyulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Behram Beyzayi, Ataerkil İdeoloji, Toplumsal Cinsiyet, Eleştirel Söylem Analizi, İran Sineması.