Dezenformasyon ile mücadelede açık veri kullanımı: Türkiye'deki göçmenler örnekleminde bir araştırma

Bu araştırma kapsamında, Türkiye'deki medya ortamında göçmenler hakkında üretilen dezenformasyonun tespitinde açık verinin ne ölçüde etkili bir araç olabileceği analiz edilmiştir. Nitel analiz teknikleri temelinde yürütülen bu çalışma; içerik analizi, söylem çözümlemesi ve açık veri karşılaştırmalarını birleştiren çok katmanlı bir model önererek, iletişim biliminde dezenformasyonla mücadelede yeni bir analitik çerçeve sunmayı hedeflemiştir. Araştırmada incelenen 101 haber, beş ana tema altında sınıflandırılmıştır: göçmen istatistikleri, suç ile ilişkilendirme, afet, seçim gibi olağan üstü dönemler sonrası temsiller, siyasal söylemler ve genel kanaat içerikleri. Bu temaların tümünde, göçmenlerin negatif, indirgemeci ve genelleyici biçimde sunulduğu tespit edilmiştir. Göçmenler çoğunlukla istatistiksel fazlalık, güvenlik tehdidi, sosyal yük ya da siyasi argüman olarak temsil edilmiş; insani boyut ihmal edilmiştir. Dezenformasyonun yalnızca yanlış bilgi sunumu yoluyla değil, bağlamın çarpıtılması, sayısal verilerin abartılması ya da görsellerin yanıltıcı şekilde kullanılması gibi yollarla da üretildiği gözlemlenmiştir. Bu yapıların, özellikle seçim dönemleri, afet süreçleri veya güvenlik krizleri gibi olağanüstü durumlarda daha da yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla dezenformasyon, sistematik bir bilgi üretim biçimi olarak da değerlendirilebilir. Var olan açık veri kaynakları, medya içeriklerinin doğrulanmasında etkin biçimde kullanılabilmiş; özellikle sayısal içerikli haberlerin değerlendirilmesinde güçlü bir referans sunmuştur. Göç İdaresi, TÜİK, UNHCR gibi kurumların yayımladığı veriler, dezenformatif içeriklerin yanlış ya da bağlam dışı olduğunu göstermiştir. Bu kapsamda veri yoksunluğu, veri temelli doğruluk kontrolünün önündeki en büyük engeldir. Ayrıca spekülatif yorumlar, niyet atıfları ve siyasi retorikler söz konusu olduğunda açık veri zaman zaman yeterli olmamıştır. Bu iki durum, veri temelli doğruluk kontrolünün sınırlılıklarını da ortaya koymuştur. Sonuç olarak bu çalışma, Türkiye'deki medya ortamında göçmen temsillerine ilişkin sistematik bir eleştiri ortaya koymakta; dezenformasyonla mücadelede açık veri temelli doğruluk kontrolü uygulamalarının hem gerekliliğini hem de uygulanabilirliğini göstermektedir. Ayrıca medya okuryazarlığı, açık veri politikaları ve doğruluk kontrolü mekanizmalarının geliştirilmesi gerekliliği vurgulanmakta; iletişim bilimine veriye dayalı bir analiz modeli sunulmaktadır.