Dicle nehrinde istatiksel teknikler kullanılarak su kirliliğinin su kalitesi kriterleri yönünden değerlendirilmesi

Günümüzde su kirliliği problemi, doğal kaynakların aşırı ve bilinçsiz kullanılması, endüstrileşme ve nüfus artışı gibi sebeplerle son zamanlarda önemli bir sorun haline gelmiştir. Su kaynaklarının sürdürülebilir, ekonomik ve kirliliğe yol açmayacak şekilde kullanılması doğal çevrenin sağlığı, sucul ortamlarda yaşayan canlı ekosistemi ve su ürünleri açısından son derece önemlidir. Gezegenimizde su kaynaklarının kullanımının ve suya olan ihtiyacın artması, bu kaynakların bilimsel metotlarla incelenmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu tez çalışmasında kullanılan veriler, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından temin edilmiştir. Dicle Nehri üzerindeki kirlenme kaynaklarının önem teşkil ettiği 1990-2015 yılları arasında su kalitesine ait veriler Dicle Baraj Gölünden başlamak üzere Türkiye'nin sınırlarını terkettiği Cizre ilçesine kadar altı istasyonda incelenmiştir. Su kalitesi parametreleri istatiksel yönden sınıflandırılmış, sınıflandırmada olasılık yüzde değerleri hesaplanmış, gözlemlenen istasyonlarda su kalitesi ile ilgili elde edilen sonuçlar Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği, TS 266, Avrupa Birliği ve Dünya Sağlık Örgütünün ilgili yönetmelikleri ile karşılaştırılıp su kalitesi sınıfları belirlenmiştir. Altı istasyona ait su kalitesi değerleri sınıflandırma açısından tablolar halinde verilmiştir. Ayrıca istasyonlarda ölçümü yapılan kirlilik parametrelerinin ölçüm sayısına bağlı değişimlerinden elde edilen grafikler sunulmuştur. Dicle nehri akış doğrultusunda Dicle Baraj Gölü ve Dicle baraj çıkışı istasyonlarında su kalitesi parametreleri yönünden genel olarak I. Sınıf ve II. Sınıf kategorisinde olduğu görülmüştür. Diğer istasyonlarda özellikle Bismil, Sadi ve On gözlü köprü istasyonlarında kirlilik kaynaklarının kontrolsüz olarak sulara karışması sonucu azot ve fosfor değerleri, tavsiye edilen değerlerin ve su kalite sınıfları için belirlenen standartların üstünde olduğu saptanmıştır. Bazı önemli değerler incelendiğinde pH'ın 9,3 ile 6,8 arasında, Cl'nin 48,5 mg/l ile 0,06 mg/l arasında, EC'nin 806 μmhos/cm ile 0 μmhos/cm arasında, Col'nin 150 Pt-Co ile 0 Pt-Co arasında değerler aldığı görülmüştür. İstatistiksel sınıflandırma sonucunda istasyonlardaki suyun, Cl, NO3-N ve TDS yönünden I. sınıf, DO, EC, ph ve Col yönünden II. Sınıf, NO2-N yönünden III. sınıf ve Fe yönünden ise IV. sınıf su kalitesinde olduğu görülmüştür. Çalışmanın sonucunda sağlanan bulgular neticesinde gerekli değerlendirmeler yapılmış ve uygun çözüm önerileri ifade edilmiştir.