Dijital ekonomide vergi matrahının aşınması sorunu ve Türkiye açısından değerlendirilmesi

Dijital ekonomi, son yıllarda hızla büyüyerek küresel ekonominin önemli bir parçası haline gelmiştir. Ancak bu yeni ekonomik yapının ortaya çıkardığı en büyük zorluklardan biri, vergi matrahının aşınması sorunudur. Vergi matrahının aşınması, özellikle dijital platformlarda faaliyet gösteren küresel şirketlerin yerel vergi mevzuatlarından kaçınarak, gelirlerini düşük vergi oranlarına sahip ülkelerde toplamasıyla ortaya çıkar. Bu husus hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde vergi gelirlerinin azalmasına ve vergi adaletsizliğinin artmasına yol açmaktadır. Dijital ekonominin yaygınlaşması ile birlikte, internet üzerinden yapılan ticaretin ve dijital hizmetlerin artması, geleneksel vergi sistemlerinin yetersiz kalmasına neden olmuştur. Dijital platformlar, fiziksel sınırları aşarak küresel pazarlara ulaşırken, bu platformların sağladığı gelirlerin çoğu, vergi yükümlülüklerinin yerine getirilmediği düşük vergi oranlarına sahip ülkelerde toplanmaktadır. Örneğin, sosyal medya ve çevrimiçi perakendecilik gibi alanlarda faaliyet gösteren büyük dijital şirketler, genellikle vergi cennetlerinde bulunan şubeleri aracılığıyla gelirlerini raporlarken, faaliyet gösterdikleri ülkelerde vergi ödemekten kaçınmaktadırlar. Bu durum, ülkelerin vergi gelirlerini olumsuz yönde etkileyerek kamu hizmetlerinin finansmanını zorlaştırmaktadır. Türkiye, dijital ekonomide vergi matrahı aşınması sorunuyla mücadele eden ülkeler arasında yer almaktadır. Türk vergi mevzuatı, dijital ekonomi ile uyumlu hale getirilmesi gereken birçok boşluğa sahiptir. Özellikle dijital hizmetlerin ve çevrimiçi ticaretin hızlı büyümesi, vergi denetimlerinin etkinliğini zorlaştırmaktadır. OECD, 2015 yılında BEPS projesi kapsamında toplam 13 nihai rapor yayımlayarak bu konuda kapsamlı açıklamalarda bulunmuştur. BEPS Eylem Planları, OECD üyesi ülkeler açısından bağlayıcı kurallar niteliğinde değildir. Ancak, üye ülkelerin bu planları dikkate alması ve iç mevzuatlarında gerekli düzenlemeleri yapmaları büyük önem taşımaktadır. Türkiye de öncelikle BEPS Eylem Planları doğrultusunda kendi vergi mevzuatında çeşitli değişiklikler gerçekleştirmiş ve sorunları çözebilmek için dijital platformlardan gelir elde eden büyük şirketlere yönelik vergi düzenlemeleri getirmiştir. 2020 yılından bu yana dijital hizmet vergisi uygulaması devreye sokulmuştur. Müteakiben BEPS 2.0 projesi kapsamında 08.10.2021 tarihinde "Ekonominin Dijitalleşmesinden Kaynaklanan Vergi Zorluklarına Yönelik İkili (İki Ayaklı/Sütunlu) Çözüm Bildirisi" 136 ülke tarafından kabul edilmiştir. Bu durum küçük ve orta ölçekli işletmeler de dâhil olmak üzere, çok uluslu şirketler ile ilgili yeni bir küresel kurumsal vergi uygulanması beyanıdır. İlgili ülkeler, kendi vergi oranlarını uygulayarak kurumlar vergisi alabileceklerdir. Beyanda yer alan önerilerden biri olan "Küresel Asgari Vergi" 30-31.10.2021 tarihleri arasında İtalya'da yapılan G20 Zirvesi'nde onaylanmıştır. Ancak getirilen mevcut vergilerin uluslararası alanda büyük şirketler tarafından yükümlülüklerinin yerine getirilmediği ve düşük vergi oranları nedeniyle sorunların devam ettiği görülmüştür. Bu tezde, dijital ekonomide vergi matrahının aşınması sorunu ele alınarak, Türkiye'nin mevcut vergi düzenlemeleri ve dijital hizmetlere yönelik yapılan reformlar incelenmiştir. Dijital ekonomiyle ilgili vergi düzenlemelerinin geliştirilmesi, uluslararası iş birliğinin artırılması ve küresel vergi standartlarının benimsenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Dijital ekonomi, geleneksel vergi sistemlerinin sınırlarını zorlayarak, ulusal ve uluslararası düzeyde daha güçlü bir vergi düzenlemesi talep etmektedir. Bu bağlamda, Türkiye'nin dijital ekonomiye yönelik vergi politikalarını daha etkin ve sürdürülebilir bir şekilde düzenlemesi önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Dijital Ekonomi, Vergi Matrahı Aşınması, Türk Vergi Mevzuatı, Dijital Hizmet Vergisi, BEPS. 2025, 121 sayfa