Dijital finansal içerme: E7 ülkelerine yönelik endeks oluşturma ve panel veri analizi

Finansal hizmetlerin geleneksel kullanım biçimi, zaman içinde önemli ölçüde değişmiştir. Bu değişim, internet hizmetinin yaygınlaşması ve teknolojinin ilerlemesiyle birlikte finans sektörünün dijitalleşmesine yol açmıştır. Bu gelişme, finansal hizmetlere erişim imkânı olmayan ya da sınırlı olan bireylerin sisteme dahil olmasına katkı sağlamış ve böylece resmi finansal hizmetlerin kullanımı artmıştır. Ancak tüm bu ilerlemelere rağmen, finansal hizmetlerden yararlanmayan büyük bir kesimin varlığı, küresel ölçekte önemli bir konu haline gelmiştir. Bu durum, finansal içermenin ve onun bir devamı olan dijital finansal içermenin önemini ortaya çıkarmıştır. Bu sebeple, finansal hizmetlerin internet ve mobil telefonlar gibi dijital araçlarla sağlanmasını ifade eden dijital finansal içerme seviyesi ve etkileyen faktörlerin incelenmesi, bu araştırmanın temelini oluşturmuştur. Bu bağlamda, dünya ekonomisinin geleceği için önemli haline gelen EAGLE ülkelerinin (Brezilya, Çin, Hindistan, Endonezya, Rusya, Meksika, Türkiye), 2004-2023 yıllarını kapsayan dönemdeki endeksi hesaplanmış ve bu endeksi etkileyen faktörler araştırılmıştır. Endeks oluşturmasında, literatürde yaygın olarak kullanılan Temel Bileşenler Analizi ve Sarma Endeksi olarak adlandırılan endeks hesaplama yöntemleri kullanılmıştır. Her iki yöntemle hesaplanan endeks değerleri birbirine yakın sonuç vermektedir. Endeks değerlerine göre, Çin'in diğer ülkelere göre kıyasla daha yüksek dijital finansal içerme seviyesine sahip olduğu gözlemlenmiştir. Sonrasında, bu iki endeksi etkileyen faktörleri belirlemek için panel veri analizi kullanılmıştır. Literatür taraması sonucunda, kişi başına düşen gayrisafi yurtiçi hasıla, kentsel ve kırsal nüfus, işsizlik oranı açıklayıcı değişken, dijital finansal içerme endeksleri ise açıklanan değişken olarak belirlenmiştir. Oluşturulan modellerde, söz konusu değişkenlere ait veriler arasında yatay kesit bağımlılığının ve heterojenliğinin tespiti sonrasında, ikinci nesil birim kök analizi gerçekleştirilmiştir. Bu test sonuçlarına göre, Westerlund Panel Eşbütünleşme testi, uzun dönem katsayı tahmini için Ortak Bağlantılı Etkiler Ortalama Grup Tahmincisi (CCEMG) ve Dumitrescu-Hurlin nedensellik testleri kullanılmıştır. Analizler sonucunda, değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisi tespit edilmiştir. Eşbütünleşme katsayılarının tahmini için uygulanan CCEMG test sonucuna göre, GSYİH, işsizlik ve kentsel nüfusun oluşturulan her iki endeksi pozitif yönde; kırsal nüfusun ise negatif yönde etkilediği belirlenmiştir. Ayrıca, GSYİH'dan dijital finansal içermeye, kentsel ve kırsal nüfustan dijital finansal içermeye nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. İşsizlikten dijital finansal içermeye ise ilk model için nedensellik ilişkisi rastlanmazken, ikinci modelde nedensellik ilişkisinin varlığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgulara dayanarak, ülkelerin gelişmişlik seviyesi ile dijital finansal içerme seviyesi büyük oranda paralellik göstermektedir. Bunun yanı sıra bulgular, ekonomik büyüme, işsizlik ve nüfus yapısının dijital finansal içermeyi önemli düzeyde etkilediğini sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla bu çalışma dijital finansal içermenin artırılması için, ekonomik ve demografik faktörlere dayalı stratejilerin geliştirmesine yönelik girişimlerin artırılması gerekliliğini vurgulamaktadır. Özellikle kırsal alanlarda finansal hizmetlerin ve dijital altyapının geliştirilmesine yönelik atılacak adımlar finansal dışlanmayı azaltacak ve resmi finansal hizmetlerin kullanımı teşvik edecektir.