Dijital ortam risklerine karşı öğrencilere mahremiyet bilinci kazandırılmasında sınıf öğretmenlerinin rolü

Amaç: Bu araştırmada dijital ortam risklerine karşı mahremiyet bilincinin kazandırılmasında sınıf öğretmenlerinin rolünü belirlemek amaçlanmıştır. Yöntem: Bu araştırmada karma araştırma deseni kullanılmış olup araştırmanın nicel verileri Bilecik il merkezinde okullarda görev yapan 126 sınıf öğretmenine uygulanan "Dijital Mahremiyet Farkındalık Anketi" ile nitel veriler ise katılımcılar arasından dijital mahremiyet sorunu yaşama durumu ölçüt alınarak belirlenen 18 kişiyle yarı yapılandırılmış görüşme yapılarak toplanmıştır. Bulgular: Araştırmada Dijital Mahremiyet Farkındalık Anketi ile toplanan nicel verilerle yapılan analizlerde sınıf öğretmenlerinin dijital mahremiyet farkındalıklarına ilişkin yaş, öğrenim durumu, medeni durum, mesleki kıdem, dijital mahremiyete ilişkin eğitim alma durumu değişkenlerine göre anlamlı farklar bulunmuştur. Buna göre yaşı genç öğretmenler ileri yaş öğretmenlere göre, öğrenim durumu lisansüstü olan öğretmenler öğrenim durumu lisans ve önlisans olanlara göre, bekâr öğretmenler evli öğretmenlere göre, mesleki kıdemi düşük öğretmenler daha kıdemli öğretmenlere göre ve dijital mahremiyete ilişkin eğitim alan öğretmenler almayan öğretmenlere göre dijital mahremiyet farkındalıkları daha yüksek bulunmuştur. Araştırmada 126 sınıf öğretmeni arasından dijital mahremiyete ilişkin sorun yaşayan 18 öğretmen ile yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Elde edilen nitel verilerin sonucunda aşağıdaki bulgular ortaya çıkmıştır. Buna göre; öğretmenlerin öğrencilere yönelik dijital risklere ilişkin görüşleri doğrultusunda sosyal riskler, dijital mahremiyet ve güvenlik riskleri, eğitim ve davranış riskleri, sağlık riskleri ve duygusal riskler temaları ortaya çıkmıştır. Çocuklara yönelik dijital mahremiyet ihlalleri, çocukların kişisel bilgilerinin ve fotoğraflarının paylaşılması ve dijital zorbalık olarak ifade edilmiştir. Dijital mahremiyetin anlamına ilişkin ise kimlik bilgilerinin gizliliğine ilişkin görüşler ön plana çıkmıştır. Öğretmenler ayrıca dijital mahremiyet eğitiminin amacını çocuklara dijital bilinç ve farkındalık kazandırılarak onların dijital risklere karşı korunması şeklinde belirtmiştir. Öğretmenler dijital mahremiyete ilişkin ebeveyn ve rehber öğretmenler ile işbirliği yaptıklarını belirtmişlerdir. Ayrıca öğretmenlerin %78'i dijital mahremiyet eğitimi ile ilgili olarak ders içerikleriyle ilişkilendirme ve yaşantılar yoluyla sistematik olmayan eğitimler verdiklerini, bu eğitimi alanında uzman kişilerden alarak öğrencilerine vermek istediklerini ifade etmiştir. Almak istedikleri eğitim içeriğini dijital ortamın tanıtılması, mahremiyet kavramının anlaşılması, öğrenci ve ailelere dijital yetkinliklerin kazandırılması, dijital risklere karşı farkındalığın oluşturulması ve uygulamalı bir eğitim programı oluşturulması olarak belirtmişlerdir. Sonuç ve Öneriler: Elde edilen nicel ve nitel veriler doğrultusunda sınıf öğretmenlerinin dijital mahremiyete ilişkin farkındalıklarının bulunduğu ancak sınıflarında dijital mahremiyete yönelik sistemli bir öğretim gerçekleştirmedikleri tespit edilmiştir. Sınıf öğretmenlerinin konuya ilişkin farkındalıklarını geliştirebilmek adına dijital mahremiyet eğitimini alanında uzman kişilerden almak istedikleri belirlenmiştir. Bunun haricinde öğretmenler sınıfta dijital mahremiyet eğitimi verilmesi gerektiğini düşünmekte ve bu eğitimin verimli olacağını belirttikleri içerik, yer, mekân ve zamanda verilmesi gerektiğini düşünmektedirler. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak; dijital mahremiyet konusunda öğretmenlerin eğitilmesi, sınıflarında dijital mahremiyet öğretimlerini gerçekleştirebilmeleri için yasal düzenlemelerin yapılması ve eğitim programlarına dijital mahremiyet becerilerini içeren kazanımların konması önerilmektedir.