Dijital oyun oynama davranışlarının çocukların sosyal yetkinlik ve davranışsal gelişimleri ile ilişkisi

Dijital oyun oynama davranışlarının çocukların sosyal yetkinlik ve davranışsal gelişimleri ile ilişkisini belirlemeyi amaçlayan bu araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma 2024-2025 eğitim-öğretim yılında İstanbul'da özel ve devlet kurumlarına devam eden, 3-7 yaş arasındaki çocukların ebeveynleriyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya 324 ebeveyn gönüllü olarak katılmıştır. İlişkisel tarama modeline dayanan bu çalışma, dijital oyun oynama davranışlarının çocukların sosyal yetkinlik ve davranışsal gelişimleri ile ilişkisini incelemek için demografik bilgiler, Erken Yaşlarda Dijital Oyunların Etkileri Ölçeği ve Sosyal Yetkinlik ve Davranış Değerlendirme-30 Ölçeği veri toplama araçlarından yararlanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS for Windows programı kullanılarak çözümlenmiştir. Verilerin değerlendirmesinde ilk olarak veri dağılımı incelenmiş ve normal dağılım gösterdiği saptanmıştır. Ardından çalışma grubundaki çocukların bir günde dijital oyun oynama süreleri ve dijital ortamda oynadıkları oyun türlerine ilişkin frekans ve yüzdelik analiz yapılmıştır. Dijital oyun oynama davranışlarının çocukların sosyal yetkinlik ve davranışsal gelişimleri ile ilişkisi Pearson korelasyon analizi ile test edilmiştir. Çocukların dijital oyunların etkilerinin ve sosyal yetkinliklerinin cinsiyet değişkenine göre farklılaşıp farklılaşmadığının saptanması için bağımsız gruplar t testi kullanılmıştır. Çocukların yaş grubu, kardeş sayısı, ebeveyn yaş grubu, ebeveyn öğrenim durumu, ailenin gelir düzeyi ve çocukların dijital oyun oynama süresi değişkenlerine ilişkin farklılık olup olmadığının sınanması amacıyla tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Varyans analizine göre gruplar arasında anlamlı farklılık olduğu değişkenler için farklılığın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek amacıyla homojen dağılım sağlama durumuna göre seçilen Tukey ve Tamhane Testleri yapılmıştır. Tüm araştırmada istatistiksel önemlilik düzeyi 0,05 olarak kabul edilmiştir. Çocukların Erken Yaşlarda Dijital Oyunların Etkileri Ölçeği puan ortalamalarının ebeveynlerin öğrenim düzeyi özelliğinin farklı olup olmadığı analiz edilmiştir ve ebeveyn öğrenim düzeylerinin değişkeninin anlamlı bir farklılık olduğu saptanmıştır. Ebeveynin öğrenim düzeyine göre dijital oyunların sosyal yetkinlik ve davranışları incelendiğinde ilkokul mezunu ailelerin çocuklarının puan ortalamalarının, lise, lisans ve lisansüstü mezunu ailelerin çocuklarına göre belirgin şekilde daha düşük olduğu ortaya çıkmıştır. Ortaokul mezunu olan ailelerin çocuklarının puan ortalamasının, lise ve lisans mezunu olan ailelerin çocukların puan ortalamalarına göre belirgin bir şekilde daha düşük olduğu ortaya çıkmıştır. Bu sonuç ailenin eğitim seviyesi arttıkça çocuklara olan yaklaşımını da etkilemektedir. Dijital oyun oynama davranışlarının çocukların sosyal yetkinlik ve davranışsal gelişimleri çocukların yaş, cinsiyet, kardeş bulunma durumu gibi değişkenlere göre farklılıkları incelendiğinde 6 yaş grubundaki çocukların 4-5 yaş grubuna kıyasla fiziksel alt boyutlarda daha yüksek puanlar aldığını göstermektedir. Ayrıca, iki kardeşi olan çocukların eğlenme ve öğrenme alt boyutlarında daha düşük, ancak fiziksel, sosyal ve duygusal boyutlarda daha yüksek puanlar aldıkları belirlenmiştir. Cinsiyet açısından, kız çocuklarının öğrenme alt boyutunda erkeklerden daha yüksek puanlar alırken, erkek çocuklarının fiziksel, sosyal ve duygusal boyutlarda daha yüksek puanlar aldığı gözlemlenmiştir. Sosyal Yetkinlik ve Davranış Değerlendirme-30 Ölçeğinde ise, kardeş sayısı ve cinsiyetin sosyal yetkinlik, kızgınlık-saldırganlık ve anksiyete-içe dönüklük gibi davranışsal ve duygusal gelişim üzerinde etkili olduğu bulunmuştur. Bu araştırma, dijital oyun oynama davranışlarının çocukların sosyal yetkinlik ve davranışsal gelişimleri ile ilişkisinin nasıl sonuçlara ulaştığını gösteren önemli bulgular ortaya koymaktadır. Çocukların oyun süreleri takip edilerek sağlıklı, uygun şartlarda teknoloji kullanımına teşvik etmek, dijital oyunların aşırı ve yoğun kullanımı, olumsuz etkileri, oyun tercihleri ve sosyal becerilerinin gelişimlerine katkı sağlanması önerilmektedir. Bu öneriler eğitim kurumları ve ebeveynlerin, eğitimciler tarafından bilinçlendirilerek rehberlik sağlanabilir. Gelecekte alana yapılacak çalışmalar için, farklı yaş grubunda çocuklar ve daha fazla ebeveyne ulaşılması, farklı demografik özelliklerin araştırılarak araştırmanın kapsamı genişletilmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Okul Öncesi Dönem, Dijital Oyun, Sosyal Yetkinlik, Çocuk, Davranış