Dijitalleşmenin işletme performansına etkisi: Bankacılık sektöründe bir araştırma

İşletmeler için dijitalleşme, temel amaçları olan hayatta kalma ve paydaşlarına fayda sağlama açısından, anlam ifade etmelidir. Dijitalleşmenin bu temel amaçlara hizmet edip etmediğini tespit etmenin yollarından biri ise işletmenin performansındaki değişimi gözlemlemektir. Tüketim alışkanlıklarının değişmesi, müşteri beklentilerinin farklılaşması ve rekabetin yoğunlaşmasıyla, işletmelerin dijtalleşmeyi anlamaları ve dijitalleşmeden nasıl faydalanabileceklerini tespit ederek ve stratejilerini belirleyerek, iş modellerini, süreçlerini, insan kaynakları altyapılarını tasarlamaları ve yatırımlarını gerçekleştirmeleri gerekmektedir. Dijitalleşmeden en çok etkilenen sektörlerden biri bankacılıktır. Bir yandan dijital uygulamaların geliştirilmesi, her yerden ve her zaman veriye erişilebilmesi ve talimat verilebilmesi, yeni değişim araçlarının ortaya çıkması, para transferlerinin anlık olarak ve çok düşük maliyetlerle gerçekleştirilebilmesi, banka şubelerine ve bu şubelerde çalışanlara ihtiyacın azalması, bazı iş ve işlemlerin otomatik olarak yapılabilmesi, yapay zeka sistemleri, akıllı yardımcılar, uzaktan destek, sanal asistan ve benzeri uygulamalar bankacılığın yapısını değiştirmekte, diğer yandan, finansal teknoloji şirketlerinin sektöre yönelik hizmetler geliştirmesi ve tüketici verisini elinde tutan büyük şirketlerin finansal işlemler yapmaya başlaması, bankaların birbirleriyle olan rekabetinin üzerine, bankalar açısından farklı tehditler yüklemektedir. Rekabetin gereği olarak, dijitalleşmeden kaçınamayan bankalar, performans anlamında bir getiri elde edemezlerse, varlıklarını sürdürmekte zorlanacaklardır. Bu bakımdan, dijitalleşmenin işletme performansı üzerinde etkisi olup olmadığı bankalar açısından kritik bir sorudur. Bu tez çalışmasında, dijitalleşmenin işletme performansı üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Bu çerçevede, bankacılık sektöründe bir araştırma gerçekleştirilerek, bu araştırmanın detayları ve sonuçları paylaşılmıştır. Tez kapsamında, öncelikle dijitalleşme ve işletme performansı kavramları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Dijitalleşme, teknoloji, Endüstri 4.0, dijital dönüşüm kavramları ve bunların birbirleriyle ilişkileri tartışılmış, dijital teknolojiler ayrı başlıklar altında, geniş çaplı olarak incelenmiştir. Dünyada ve Türkiye'de dijitalleşmenin geldiği seviye, dünyada ve Türkiye'de yayınlanan rapor ve araştırma sonuçları temel alınarak, ortaya konulmaya çalışılmıştır. İşletme performansı kavramı, performans kavramının tanımından, işletmeler için ne anlama geldiğine ve ne şekilde ölçüldüğüne kadar geniş bir kapsamda ele alınmıştır. Araştırmanın odağındaki bankacılık sektöründe dijitalleşme çalışmaları, dünyadaki ve Türkiye'deki gelişmeler, banka işletme performansının ölçüm yöntemleri, Türkiye'deki bankaların işletme performansları detaylı olarak incelenmiştir. Çalışma içerisinde, dijitalleşme, dijital dönüşüm ve Endüstri 4.0 kavramları ile organizasyona ilişkin kavramlar arasındaki ilişkilere yönelik teorik altyapı sunan çalışmalar araştırılmış, faydalanılan başlıca teoriler hakkında bilgi verilmiş ve bu teorileri nasıl bir çerçevede ele aldıkları incelenmiştir. Ayrıca, dijitalleşme, Endüstri 4.0, dijital teknolojiler ve dijital dönüşümün işletme performansı üzerindeki etkisini ele alan çalışmaların detayları ve sonuçları da incelenmiştir. Bankacılık sektörü özelinde yapılan çalışmalar ayrı bir başlık altında ele alınmıştır. Araştırma kısmında, Borsa İstanbul'da (BİST) işlem gören 9 bankanın 989 çalışanından toplanan anketler sonucunda elde edilen dijitalleşme verileri, bankaların 5 yıllık finansal performans verileriyle karşılaştırılarak analiz edilmiştir. Dijitalleşmenin ölçülmesinde, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) ve Capgemini tarafından geliştirilen, 4 alt boyut ve 32 sorudan oluşan dijitalleşme ölçeği kullanılmıştır. Dört alt boyut dijital odaklılık, dijital uygulamalar, dijital yetenekler ile veriye erişim ve birlikte çalışmadır. Ölçeğin geçerliliği ve güvenilirliği doğrulayıcı faktör analizi ile test edilmiştir. Finansal performansı temsilen sermaye yeterlilik oranı (SYO), net karın toplam varlıklara oranı (ROA), net karın özkaynaklara oranı (ROE), şube başına net kar ve personel başına net kar verileri kullanılmıştır. İlişkinin tespitine yönelik olarak korelasyon analizi ve ilişkinin derecesini ve açıklama gücünü daha net görebilmek için regresyon analizleri yapılmıştır. Araştırma sonucunda, yazına uygun olarak dijitalleşmenin işletme performansına pozitif bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dijitalleşme, Endüstri 4.0, Dijital Teknolojiler, İşletme Performansı, Bankacılık