Dikili ağaç satışlarında danışmanlık yapan serbest meslek mensubu orman mühendislerinin odun üretim sürecindeki iş yükünün incelenmesi

Türkiye ormancılığında son yıllarda artan dikili ağaç satışları, serbest meslek mensubu orman mühendislerinin (SMMOM) sektördeki rolünü giderek daha kritik hale getirmiştir. Danışman SMMOM'lerin dikili satışlardaki etkinliği ve becerileri, üretim operasyonlarının başarısını doğrudan etkileyebilmektedir. Bu çalışmanın amacı, danışman SMMOM' lerin dikili ağaç satış süreçlerindeki dosya hazırlama ve sahada iş yürütme pratiklerinden yararlanılarak iş yükü analizinin yapılması ve değerlendirilmesidir. Araştırmada güncel mevzuat, idari dokümanlar, mühendislik dosyaları (35 adet), 51 SMMOM ile yapılan anketler ve ilgili belge, bilgi ve bilimsel kaynaklardan yararlanılmış ve elde edilen veriler nicel ve nitel yöntemlerle değerlendirilmiştir. Dikili ağaç satışlarında çalıştırılması zorunlu olan danışman SMMOM'nin üretim sahasını teslim alma ve işe başlama, sahayı kontrol etme, üretim sürecini yönetme, zarar-ziyan ve usulsüzlükleri önleme, ölçü-tespit yapma, sahayı teslim etme işleriyle bunlara ilişkin evrak düzenleme ve teslimi gibi görevleri yaptığı belirlenmiştir. Bir dikili ağaç satış dosyasında ortalama 1683 m³ üretim miktarının olduğu; dosya hazırlama ile kapama sürecinin ortalama 58 gün sürdüğü belirlenmiştir. Danışman SMMOM'nin, bu nicelikte bir dosya için 12 gün aktif (60 günlük üretim süresinin yaklaşık 1/5'lik kısmında; haftada 1.5-2 gün) saha görevinde bulunduğu ortaya çıkmıştır. 45-90 günlük bir odun üretim sürecinde, danışman mühendisin zorunlu çalışma süresi üzerinden %15-28 iş yükü oranı (kapasite) ile çalışabileceği belirlenmiştir. Zorunlu gün sayısına, aktif çalışılan süreye (ortalama 5 saat/gün) göre SMMOM'nin iş yükü miktarını tanımlayan iş yükü saatleri oranının %100'ün altında olması nedeniyle düşük iş yükü düzeyinde çalıştığı bulunmuştur. Dikili satılan emval miktarının 8000 m3'ü aşması halinde, iş yükü düzeyinin optimal (tam kapasite) olacağı söylenebilir. Bir SMMOM'nin sadece dikili ağaç satışında danışmanlık yapması hali dikkate alındığında, yıllık (mevzuata uygun) 20 dosyaya danışmanlık yapabileceği ortaya çıkmıştır.