Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerde kendine zarar verme davranışı, bilişsel esneklik ve farmakolojik tedavi ilişkisi

Amaç: Çalışmamızda 'Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu' tanılı ergenlerde kendine zarar verme davranışı, bilişsel esneklik, öz duyarlılık ve farmakolojik tedavi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza çocuk ve ergen psikiyatriye başvuran ve araştırma şartlarına uygun bulunan 63 DEHB tanılı hasta (en az 6 aydır DEHB tedavisi alan=33 ve DEHB'ye yönelik tedavi almayan=30 hasta) ve benzer demografik özelliklere sahip 60 sağlıklı genç dahil edildi. Katılımcılara ve ailelerine araştırmamız hakkında bilgi verilerek kendilerinden yazılı olarak onam alındı. Tüm gençler "Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli- Türkçe Versiyonu" (ÇDŞG-ŞY-T) uygulanarak değerlendirildi. Gençlere 'Bilişsel Esneklik Ölçeği' (BEÖ), 'Öz Duyarlılık Ölçeği' ve 'Kendine Zarar Verme Davranışı Değerlendirme Envanteri' (KZVDDE) uygulandı. Bulgular: DEHB tanılı hastaların kontrol grubundaki katılımcılara göre daha sık kendine zarar verme davranışı sergiledikleri saptandı. Tedavisiz DEHB hastalarının kendilerine zarar verici davranışlarla, kişiler-arası ilişkilerini düzenleme beklentileri ve/veya arayışları tedavili DEHB hastalarından daha yüksek çıkmıştır ve yine bu tedavisiz hastaların seçeneklerin farkında olma düzeylerindeki artışa rağmen zarar verici davranışı otonom düzenleyici faydaları nedeniyle sürdürdüğü anlaşılmıştır. DEHB tanı kriterlerini karşılayıp tanıya yönelik tedavi almayan hastaların bilinçlilik düzeyleri her ne kadar artsa da hastalar kendilerine zarar verici davranışı bazı kişiler- arası işlevler nedeniyle sürdürmektedir. DEHB'li tedavi alan ve kendine zarar veren gençlerde, bilişsel esneklik ile öz yeterlilik düzeylerindeki artışla birlikte zarar verici davranışın çevreden intikam alma niteliği azaldığı ve bu gençlerde seçeneklerin farkındalığı arttıkça, özerklik sağlama ve koruma amacıyla kendine zarar vermenin azaldığı saptandı. DEHB tanılı ergenlerin öz duyarlılık düzeyleri kontrol grubundaki ergenlerden daha düşük ve tedavisiz DEHB grubunda bilişsel esneklik-öz yeterlilik düzeyi kontrol grubuna göre düşük olarak saptandı. Her üç grupta, katılımcıların bilişsel esneklik ve öz duyarlılık puanlarının pozitif korele olduğu görüldü. Sonuç: Kendine zarar verici davranış sergileyen DEHB'li ergenlerde tanıya yönelik başlanan ilaç tedavisi, ergenlerin bilişsel esneklik ve öz duyarlılık becerilerini de destekleyerek davranışı güdüleyen ve sürdüren faktörlerin önüne geçebilir. Bununla beraber bilişsel esneklik ve öz duyarlılık becerilerini geliştirmeye dair müdahaleler kendine zarar verici davranışı olan tüm ergenlerde davranışın yönetimi ve önlenmesinde etkili olabilir. Elde ettiğimiz sonuçlar, bu olgularda takip ve koruma amaçlı uygulanabilecek beceri eğitimleri ve medikal müdahaleler üzerinde çıkarım yapmada yardımcı olacaktır. Etkilerin net olarak anlaşılabilmesi adına boylamsal çalışmalara ihtiyaç vardır.