Dilovası (Kocaeli) endüstriyel bölgesinde gözlenen toprak kirliliğinin mekânsal ve zamansal değişiminin metaller açısından incelenmesi

Günümüzde endüstriyel faaliyetlerin gelişmesi, motorlu taşıt sayısının artması ve hızlı nüfus artışıyla birlikte topraktaki ağır metal kirliliği önemli çevresel sorunlardan biri haline gelmiştir. Bu çalışmada özellikle sanayi kaynaklı topraktaki ağır metal kirliliği üzerinde durulmuştur. 45 farklı sektörden 185 küçük ve orta ölçekli sanayi tesisini bulunduran Dilovası bölgesi, toprak kirliliğinin çok sık görüldüğü bölgelerden biridir. Gerçekleştirilen bu çalışma ile (1) Endüstriyel faaliyetlerin çok fazla olduğu Dilovası'nda toprak kirliliğine sebep olan metallerin seviyelerinin belirlenmesi, (2) Farklı mevsimlerde toplanan örneklerde belirlenen kirletici parametrelerine ait konsantrasyon değerlerinin zamansal değişiminin incelenmesi, (3) Toprakta belirlenen parametrelerinin kirletici kaynaklarının belirlenmesi, (4) Kirletici parametrelerinin mekansal değişimlerinin saptanması hedeflenmiştir. Bu hedeflere ulaşmak için Dilovası'nda Şubat, Temmuz ve Ekim (2015) aylarında 23 farklı noktadan toprak örnekleri toplanmış ve toplanan örnekler pH ve metaller (Li-U arası) açısından analiz edilmiştir. Çalışma dönemi boyunca toplanan örnekler için belirlenen ortalama konsantrasyon değerlerinin 0. 003±0. 003 µg/g (Lu) ile 21±15 mg/g (Ca) arasında değiştiği ve ortalama pH ise 7. 69±0. 19 olduğu bulunmuştur. Elde edilen pH değeri toprağın alkali özellik gösteriğini işaret etmektedir. Örnekleme noktalarından bazılarında özellikle Şubat ayında TKKY'inde verilen limit değerlerin Cr, Ni ve Zn için aşıldığı belirlenmiştir. Bu çalışmadan elde edilen değerler literatürde raporlanan değerler ile karşılaştırılmış, Dilovası için oluşturulan veri setinin diğer endüstriyel alanlar için elde edilen değerlerin aralığında olduğu belirlenmiştir. Toprak kirliliğine sebep olan parametrelerin kaynaklarını belirlemek amacıyla toprağa göre zenginleştirme faktörü hesaplanmış ve Sn, Cu, Sc, Ni, Cr, Mo, Sb, As, Cd, Hg ve S'ün bu çalışma kapsamında toplanan toprak örneklerinde yerel topraktan çok antropojenik faaliyetlerden kaynaklandığını saptanmıştır. Haritalandırma yöntemi ile kirleticilerin mekânsal değişimleri de bu çalışma kapsamında değerlendirilmiş, Pb, Cr, Ni ve Zn gibi parametrelerin ana yollara yakın noktalardan örneklerde yüksek seviyelerde olduğu bulunmuştur. Üretilen veri setine uygulanan PMF modeli, bölgede toprak kompozisyonunu belirleyen dört farklı kaynağın olduğunu açığa çıkarmıştır. Yapılan sağlık riski değerlendirmesi toprağın kazara yutulmasının çocuklar ve yetişkinlerde herhangi bir riske neden olmadığını göstermiştir.