Subverting the secular-religious dichotomy: Religious exclusionand nation-building in Turkey and Pakistan

Bu çalışmada Türkiye ve Pakistan örneklerinden yola çıkılarak dinin ulus inşa sürecindeki rolü incelenmektedir. Her iki ülke üzerine var olan akademik literatür İslam'ı ya ulus inşa sürecinin merkezine yerleştirmekte ya da tamamen dışına atmaktadır. Bu yönüyle milliyetçilik çalışmalarında var olan bir ayrım burada tekrar edilmektedir; milliyetçilik ya tamamen modern ve laik(leştirici) bir kavram olarak ele alınmakta ya da ulus inşa sürecinde din başta olmak üzere geleneksel kimliklere vurgu yapılmaktadır. Bu tez din ve laiklik temelli bu tarz bir ikili karşıtlığı kabul etmemekte ve din ile ulus inşa süreci arasında çok daha karmaşık bir ilişki olduğunu öne sürmektedir. Din ulus inşa sürecinin belli bir aşamasında faydalı iken, başka bir aşamada faydasız hatta zararlı olabilir. Bu tez ulus inşasının aynı zamanda bir homojenleşme süreci olmasına dayanarak dinin ulus inşasındaki rolünün en sağlıklı olarak dinin homojenleşme sürecine katkısı üzerinden incelenebileceğini iddia etmektedir. Homojenleşme asimilasyon ve dışlama yollarıyla sağlanabilir. Din ise genel olarak dışlayıcı bir araç olarak başka din mensuplarını ulusal kimlikten dışlamak suretiyle ulusal homojenleşmeye katkı sağlar. Özellikle imparatorluk mirasına dayanan çok etnikli ve çok dinli toplumlarda bu süreç daha belirgindir. Ulus inşasını bir homojenleşme süreci olarak ele almakla bu çalışma Ernest Gellner'in milliyetçilik anlayışını takip etmektedir. Ancak homojenleşme sürecine dinin rolünü de dâhil etmek suretiyle Gellner'in çalışmaları geliştirilmektedir. Bu çalışmanın diğer önemli bir yanı da homojenleşme sürecinin modern devletin ortaya çıkışı ve imparatorlukların ulus-devlete evrimi çerçevesinde ele alınmasıdır. Anahtar Kelimeler: Ulus inşası, Homojenleşme, Asimilasyon, Dışlama, Din, İmparatorluklar, Modern Devlet