Dinamik bir arşiv olarak beden: Çağdaş sanatta hareketin politikası ve bilgi-iktidar izleri

Arşiv, toplumsal hafızayı düzenleyen ve koruyan bir yapı olarak geçmişin kayıtlarını içerir; ancak 20. yüzyılın önde gelen filozoflarından olan Jacques Derrida ve Michel Foucault'nun tartıştığı üzere arşiv, aynı zamanda mevcut iktidar ilişkileri, normlar ve kültürel yapılar tarafından belirlenir ve bunları yeniden üretir. Güncel sanat pratiğinde ise, toplumsal konulara dikkat çekmek, bastırılmış olanı görünür kılmak ve hafızaya karşı yeni hafıza biçimleri yaratmak amacıyla etkin bir yöntem olarak kullanılmaktadır. 1990'lardan itibaren sanat alanında arşiv, geçmişi yalnızca belgeleyen değil; şimdiyi ve geleceği de dönüştüren bir bilgi üretim modeli haline gelmiştir. Bu tez, bedeni dinamik bir arşiv, hareketi ise bedensel bilgi üretiminin bir biçimi olarak ele alır. Bu doğrultuda beden, Foucault'nun iktidar-özne ilişkileri bağlamındaki tarihsel izleri taşıyan bir alan olarak değerlendirilirken; hareket, Maurice Jean Jacques Merleau-Ponty'nin yaşayan beden anlayışı ve Francisco J. Varela–Evan Thompson– Eleanor Rosch'un nörofenomenolojik yaklaşımıyla bilişsel bir süreç ve duyumsal hafıza üretimi olarak incelenmektedir. Böylece beden, hem tarihsel-politik etkilerle biçimlenen, hem de duyusal-bilişsel süreçlerde sürekli yeniden inşa edilen aktif bir arşiv konumuna yerleştirilir. Tezin tarihsel referansları bağlamında, 19. yüzyılda beden hareketlerinin analizi ve hareketin ideolojik temelleri incelenirken; çağdaş sanat pratiklerinde ise hareketin bir temsil biçimi olmaktan çıkarak, kişinin kendi arşiv-bedenine mesafe aldığı eleştirel karşılaşma alanları olarak nasıl kurulduğu tartışılmıştır. "Bedensel Bir Günce Olarak Anormal Hareketler" başlığı altındaki sanat pratikleri, gündelik yaşamda fark edilmeyen mikro-jestlerin ve norm dışı hareketlerin kaydedildiği bedensel bir günce şeklinde geliştirilmiştir. Bu işler, beden hareketinin taşıdığı duygu ve bilgiyi görünür kılarak; toplumsal normlarla kurulan gerilimli ilişkileri araştırır ve hareketin hem kişisel hem kolektif hafızaya dair yeni anlam ihtimallerini açığa çıkaran eleştirel bir bilgi alanı sunduğunu ortaya koyar. Bu açıdan tez, bedenin hareket yoluyla ürettiği bilginin statik olmayan, dönüşebilir ve toplumsal yapılarla ilişkilenebilir bir arşiv niteliği taşıdığını ortaya koymakta; bedeni iktidarın izlerini taşıyan fakat aynı zamanda bu izleri dönüştürebilen aktif bir özne olarak konumlandırmaktadır.