Dinden uzaklaşmanın psiko-sosyal sebepleri

Bu tez, bireylerin dinden uzaklaşma süreçlerinde etkili olan psiko-sosyal faktörleri incelemeyi amaçlamaktadır. Toplumsal ve bireysel düzeyde yaşanan değişimlerin ve bireylerin dinî inançlarından uzaklaşmalarına yol açan sebeplerin anlaşılması, bu çalışmanın temel hedefidir. Araştırma, dinin ve dinî inançların bireylerin hayatındaki rolünü inceleyerek, dinden uzaklaşmanın kişisel, sosyal ve psikolojik boyutlarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmektedir. Bu bağlamda çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden yararlanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri, dinden uzaklaşma deneyimi yaşamış toplam yirmi katılımcıyla yapılan derinlemesine görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Bu görüşmelerden elde edilen bulgular, tematik analiz yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Bu yöntem sayesinde, bireylerin dinî inançlarından uzaklaşmalarında etkili olan kişisel, psikolojik ve sosyal faktörler belirlenmiş ve bu faktörler detaylı olarak ele alınmıştır. Araştırmanın sonucunda, dinden uzaklaşmanın çok boyutlu bir süreç olduğu ve bu süreci etkileyen çeşitli psiko-sosyal faktörlerin bulunduğu görülmüştür. Çocukluk ve gençlik döneminde maruz kalınan yüzeysel veya ezberci din eğitimi, dinî liderlerin tutarsız davranışları, toplumsal modernleşme ve bireyselleşme süreçleri, ailevi baskılar, duygusal travmalar ve anlam arayışına çözüm sunabilecek dinî çözümler bulunamaması gibi unsurlar bu faktörlerden bazılarıdır. Ayrıca, dinî pratiklerin dayatmacı bir şekilde sunulması, dinî toplulukların kapalı ve yargılayıcı yapıları, bilimsel ve felsefi sorgulamalar, bireylerin dine olan bağlılıklarını zayıflatan diğer önemli faktörler olarak öne çıkmıştır. Tüm bu bulgular, dinden uzaklaşmanın bireysel ve çevresel faktörlerle yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, araştırma bulguları, dinden uzaklaşma sürecinin çoğunlukla ani bir kopuş değil, aile temelli kırılmalar, bireysel sorgulama, sosyal dışlanma ve kimlik inşası gibi çok katmanlı aşamalardan oluştuğunu göstermektedir. Çalışma, bu yönüyle literatürde sıkça yer alan doğrusal kopuş modellerinin ötesine geçerek, dinden uzaklaşmanın dinamik yapısını ortaya koymuştur. Bununla birlikte, çocukluk, ergenlik ve gençlik dönemlerinde etkili olan sebeplerin farklılaştığı gözlemlenmiş; bu da dinden uzaklaşma sebeplerinin yaşa bağlı değişkenlik gösterdiğini ortaya koyarak literatüre yeni bir katkı sunmuştur. Ayrıca, dinî liderlerin entelektüel yetersizlik algısı ile duygusal psikodinamik kopuş gibi sebeplerin de süreçte belirgin etkisi tespit edilmiştir. Bu yönüyle çalışma, literatüre özgün katkılar sunmaktadır.