Diplomatie economique et sa mise en application par la Turquie: L'Afrique comme terrain de jeu

1990'lı yıllardan itibaren ayrı bir araştırma dalı olarak ortaya çıkmaya başlayan ekonomik diplomasi, kısa sürede hem teorik hem de pratik olarak önemli bir gelişme göstermiştir. Ekonomik diplomasiyi konu alan bu çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümü, ekonomik diplomasiye ilişkin literatür çalışmasını kapsamaktadır. Bu çerçevede, ekonomik diplomasiye ilişkin farklı yaklaşımlar, akademik yazındaki gelişimi, ekonomik diplomasinin işleyişi, aktörleri, araçları, amaçları, kavramsal ve kuramsal çerçevesi, ekonomik diplomasi modelleri ve farklı ülkelerin ekonomik diplomasi uygulamaları ortaya konulmuştur, ekonomik diplomasinin işleyiş şeması ve bağlamı detaylı bir şekilde açıklanmıştır. Çalışmanın ilk bölümünün üzerine inşa edildiği problematik, ekonomik diplomasinin hangi bağlamda işlediği ve hangi ekonomik diplomasi enstrümanlarının ne derece etkili olduğudur. Bu doğrultuda, farklı ekonomik diplomasi aktörlerinin ve enstrümanlarının etkinlikleri hem analitik hem de ampirik araştırmalarla ortaya konulmuştur. Çalışmanın temelini oluşturan ikinci kısımda ise Türkiye'nin ekonomik diplomasi yaklaşımı ve Türkiye'nin Afrika'ya yönelik izlediği ekonomik diplomasi stratejisini kapsamaktadır. Birinci bölüm Türkiye'nin ekonomik diplomasi yapısını içermektedir. Türkiye'nin resmi bir ekonomik diplomasi anlayışı olmadığı için, Türkiye'nin ekonomik diplomasi yaklaşımı, hedefleri, aktörleri ve araçları Okana-Heijmans'ın modeline sadık kalınarak kurgulanmış ve farklı girdilerin eklemlenmesiyle genişletilmiştir. Türkiye'nin ekonomik diplomasi yapısı kurgulanırken, yumuşak güç unsurlarına ağırlık verilmiştir. İkinci bölüm ise Türkiye'nin Afrika'ya yönelik izlediği ekonomik diplomasi stratejisini içermektedir. Afrika'nın son yirmi yılda dünya sahnesinde ağırlık kazanması, bölgedeki yükselen ekonomilerin sayısının giderek artması ve nihayetinde 2021 yılında yürürlüğe giren AfCFTA ile yeni bir döneme girilmesi, Afrika'nın seçilmesinin temel nedenidir. Çalışmanın ikinci bölümünde gerçekleşen çözümlemelerde zaman aralığı AfCFTA'ın yürürlüğe giriş tarihi olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede Türkiye'nin Afrika'ya yönelik ekonomik diplomasi yaklaşımları ve etkinliği tartışılmıştır. Söz konusu bölüm, Türkiye'nin kapsamlı bir ekonomik diplomasi modeline sahip olup olmadığı ve Afrika'ya yönelik ekonomik ilişkilerin ne derece maliyet etkin olduğu sorunsalı üzerine kurgulanmıştır. Bu noktada çalışmanın temel hipotezleri, Türkiye'nin etkin bir ekonomik diplomasi yaklaşımının olmadığı, ekonomik ilişkilerin çoğunlukla devlet odaklı yürütüldüğü, Afrika'ya yönelik izlenen ekonomik diplomasinin yetersiz olduğudur. Çalışma boyunca analitik ve ampirik öğeleri barındıran karma bir metadoloji izlenmiştir. Analitik çözümlemelerin yanı sıra ekonometrik meta verilerden de faydalanılarak ortaya konulan çalışmadaki temel bulgular şu şekildedir : 1. Türkiye'nin Afrika'ya yönelik kapsamlı bir ekonomik diplomasi stratejisi bulunmamaktadır. 2. Afrika ülkeleri yeterli kurumsal altyapıya ve siyasi istikrara sahip değildir, bu nedenle ekonomik ilişkiler ekonomik yasalardan ziyade, politik tercihler etrafında şekillenmektedir. Siyasi elitlerin tercihleri genel ekonomik yaklaşımı belirlemektedir, bu anlamda siyaset, ticaretin taşıyıcısı rolündedir. 3. Afrika, sahip olduğu doğal kaynaklar, yeraltı ve yerüstü zenginlikleri ve geniş tarım arazileriyle dünyanın en zengin bölgelerinden biridir. Ne varki siyasi, teknik ve beşeri yetersizlikler nedeniyle etkin bir işleme kapasitesine sahip değildir. Afrika'nın sahip olduğu doğal zenginlikler ve kötü yönetişim, yabancı ülkeleri bölgeye çekmektedir. Bu nedenle Afrika oldukça dinamik bir pazardır ve sirkülasyon çok yüksektir. Kurumsal kapasitenin yüksek olduğu, Kanada, İsviçre, Almanya gibi ülkelerin aksine Afrika'da etkin bir oyuncu olmak için sürekli olarak görünür halde olmak gerekmektedir. Bu anlamda, bölgeye yönelik en etkin ekonomik diplomasi araçları üst düzey ziyaretler, zirveler, ekonomik forumlar, B2B görüşmeleri ve diplomatik misyonlardır. 4. Türkiye, kültürel, sosyal ve tarihi kimliğinin yanı sıra emperyalist bir devlet olmaması nedeniyle bölge halkı tarafından sempatiyle karşılanmaktadır. Mevcut olumlu repütasyonu, etkin yumuşak güç unsurlarıyla destekleyen Türkiye, bölgede Business Play çıktılı bir ekonomik diplomasi stratejisi uygulamaktadır. Türkiye'nin insani ve girişimci diplomasisi çerçevesinde uygulamaya konan pratikler, demokrasi, liberal ekonomik ve hukukun üstünlüğü gibi batılı değerlerle de desteklenmekte böylelikle bölge nazarında kendi kimliğini yeniden yaratmaktadır. 5. Türkiye Afrika'ya yönelik kazan kazan stratejisiyle hareket etmektedir. Türkiye, bölgeye yönelik kamu- özel ve STK'ları içeren karma ancak bütünleşik bir strateji izlemektedir. Devlet siyasi ve ekonomik ilişkilere odaklanmakta, özel sektör yalnızca ekonomik ilişkilere odaklanmakta STK'lar ise yalnızca insani yardımlara odaklanmaktadır. 6. Türkiye'nin bölgeyle ekonomik ilişkilerini kurgularken kullandığı temel kanal yatırımlardır ancak özel sektör tek başına hareket etmemektedir. Politikanın, ekonomik aktarım mekanizmasının anahtarı olduğu kıtada, büyükelçiler ve ticaret müşavirleri iş adamlarından daha etkili olmaktadır. Bu nedenle Afrika iş konseyleri toplantılarının çoğu büyükelçiler ve ticaret müşavirlerinin katılımıyla gerçekleştirilmektedir.