Diş hekimlerinin oral hijyen eğitimi ve hasta motivasyonundaki tutum ve uygulamalarının değerlendirilmesi

Dental plak biyofilmi (DPB); periodontal hastalıklar, diş çürükleri, pulpal hastalıklar, apikal periodontitisler ve periimplant hastalıkların etiyolojisinde majör rol oynamaktadır. Hastanın kendisi tarafından plağın mekanik olarak uzaklaştırılmasıyla bu hastalıklar engellenebilmektedir. Bu hastalıkların önlenmesinde oral hijyen alışkanlığı zaruri olup, optimum dental sağlık durumunun sağlanabilmesi için önemli bir faktördür. Bu sebeple, hastalara oral hijyen eğitimi (OHE) verilip; hastaların bu eğitimi pratiğe dökülebilmesi amacıyla motivasyonel görüşmeler aracılığıyla hasta motivasyonu (HM) sağlanmalıdır. Ülkemizdeki sağlık sistemi gereği OHE verme ve HM sağlama görevi öncelikli olarak diş hekimlerine düşmektedir. Bu durumda, hekimin hasta ile olan iletişim becerisi, bu işlem için ayırması gereken zaman gibi faktörler önem kazanmaktadır. Araştırmamızın amacı, ülkemizdeki diş hekimlerinin OHE ve HM konusundaki tutum ve uygulamalarını değerlendirmektir. Çalışmamızın "çevrimiçi ve mobil anket" uygulanma biçimine elverişli olarak hazırlanan anket içeriğinde toplam 32 adet olmak üzere, demografik özellikleri belirleyen 9 soru, OHE ile ilgili 16 adet ve HM ile ilgili 7 adet soru yer almıştır. Çalışma sonuçları, 651 diş hekiminin sorulara verdikleri yanıtlarının sosyodemografik özelliklere ve uzmanlık dallarına göre karşılaştırılmasıyla değerlendirilmiştir. "Hastalarınıza oral hijyen eğitimi veriyor musunuz?" sorusuna "Evet" cevabını veren özel sektörde çalışan katılımcı yüzdesi, üniversite veya devlet kurumlarında çalışan katılımcılardan anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Oral hijyen eğitimini (fırçalama/arayüz temizliği) genellikle nasıl veriyorsunuz?" sorusuna "Model üzerinde" cevabını veren uzmanlık öğrencisi yüzdesi, genel diş hekimi yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Ağız içinde uygulamalı" veya "Video" cevabını veren uzman yüzdesi, uzmanlık öğrencisi veya genel diş hekimi yüzdesinden anlamlı bir şekilde fazladır(p<0,05). "Arayüz temizliği eğitimini hangi durumlarda veriyorsunuz?" sorusuna "Her hastaya" veya "Uygulayabileceğini düşündüğüm hastalara" cevabını veren uzman veya uzmanlık öğrencisi yüzdesi, genel diş hekimi yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Oral hijyen eğitiminin kim tarafından verilmesinin en uygun olacağını düşünüyorsunuz?" sorusuna "Hekime yardımcı personel" veya "Ağız ve Diş Sağlığı ön lisans programı mezunu" cevabını veren >10 yıl deneyimli katılımcı yüzdesi, <5 yıl deneyimli katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde fazladır(p<0,05). "Hastalarınıza fırça veya yardımcı araç önerirken öncelikle neye dikkat edersiniz?" sorusuna "Özelliklerine" cevabı veren kadın katılımcı yüzdesi, erkek katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Hastalarınıza ağız duşu öneriyor musunuz?" sorusuna "Evet" cevabını veren ağız, diş ve çene cerrahisi veya protetik diş tedavisi branşındaki katılımcı yüzdeleri, ortodonti dışında diğer braşlardaki katılımcı yüzdelerinden ve genel diş hekimi yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Hastalarınızı, periodontal sağlık durumları hakkında ne zaman bilgilendirirsiniz?" sorusuna "Her randevuda" cevabını veren uzmanlık öğrencisi veya uzman yüzdesi, genel diş hekimi yüzdesinden; üniversite veya özel sektörde çalışan katılımcı yüzdesi, devlet kurumlarında çalışan katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Oral hijyen eğitiminde verdiğiniz önerileri yerine getirmemiş olduğunu söyleyen hastalarınıza tutumunuz genellikle nasıldır?" sorusuna "Dikkate almam" cevabını veren özel sektörde çalışan katılımcı yüzdesi, üniversite veya devlet kurumlarında çalışan katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05); devlet kurumlarında çalışan katılımcı yüzdesi, üniversitede çalışan katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Tedaviyi sonlandırırım" cevabını veren devlet kurumlarında çalışan katılımcı yüzdesi, üniversite veya özel sektörde çalışan katılımcılardan anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Hastaları oral hijyen açısından motive etmek için harcanan çaba ile, elde edilen sonuçların ne kadar uyumlu olduğunu düşünüyorsunuz?" sorusuna "Uyumsuz" cevabını veren devlet kurumlarında çalışan katılımcı yüzdesi, üniversite veya özel sektörde çalışan katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). "Oldukça uyumlu" cevabını veren >10 yıl deneyimli katılımcı yüzdesi, <5 yıl deneyimli katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde fazladır(p<0,05). "Hastaların oral hijyen düzeyinde etkili olan en önemli faktörün ne olduğunu düşünüyorsunuz?" sorusuna "Diş hekimleri" cevabını veren >10 yıl deneyimli katılımcı yüzdesi, <5 yıl deneyimli katılımcı yüzdesinden anlamlı bir şekilde daha fazladır(p<0,05). Çalışmamızın sonuçları, Türkiye'de çalışan diş hekimleri tarafından OHE vermenin ve HM sağlamanın önemli olduğunu, ama uygulamanın yeterince etkin bir şekilde gerçekleştirilemediğini göstermiştir. Ağız içi uygulamalı eğitimin öne çıkarılması, plak boyayıcı ajanların kullanımının teşvik edilmesi, motivasyonel görüşmelerin artırılması yönünde diş hekimlerinin cesaretlendirilmesi gerekmektedir. Diş hekimlerinin OHE ve HM'deki tutum ve uygulamaları yalnızca hekimlerin bilgi düzeylerine ve bu konudaki bakış açılarına değil; çalışma şartlarına, görev yapılan kurumdaki hizmet sistemine, bir alanda uzmanlaşmaya, farklı uzmanlık alanlarındaki tedavilerin içeriklerine ve tedavi hizmeti verilen yaş gruplarına bağlı olarak farklılık gösterebilmektedir.