Disiplinlerarası bir yaklaşımla bilim tarihi öğretimine yönelik bir araştırma

Bu araştırmanın ana amacı disiplinlerarası bir yaklaşımla bilim tarihi öğretiminin, fen bilgisi öğretmenlerinin bilimin doğası anlayışlarına katkısını değerlendirmektedir. Bu amacın yanında, araştırma kapsamında yapılan uygulamaların katılımcıların bilim tarihi ile ilgili bilgi düzeylerine, bilim tarihinin öğretimsel değeri ile ilgili görüşlerine, fen kavramlarını anlamalarına, teknoloji yeterliklerine ve genel kültürlerine katkısı da incelenmiştir. Bu amaca ulaşmak için yakınsayan paralel karma desen olarak tasarlanmış olan bu araştırma "Bilimsel Düşüncelerin Tarihsel Gelişimi" adlı ders kapsamında 1 ders dönemi sürmüştür. Bilimin doğası öğretiminde dolaylı ve bilim tarihi yaklaşımları benimsenmiştir. Araştırmaya 12 fen bilgisi öğretmeni katılmıştır. Araştırma kapsamında nicel ve nitel veri toplama araçları uygulama öncesi ve sonrası olacak şekilde uygulanmıştır. Nicel veri toplama araçları olarak Yeniden Kavramsallaştırılmış Aile Benzerliği Yaklaşımı: Bilimin Doğası Ölçeği, Bilim Tarihinin Öğretimsel Değeri Ölçeği ve Teknopedagojik Eğitim (TPACK) Yeterlikleri Ölçeği kullanılmıştır. Nitel veri toplama araçları ise yarı yapılandırılmış mülakatlar, "Bir bilim insanı nasıl araştırma yapar" açık uçlu soru formu, Bilim Tarihi ve Medeniyetleri Bilgi Tablosu, bilim insanları arasındaki etkileşimi tespit etmek için İlişkili Bilim İnsanları Kelime Bulutu, Dünya dilsiz haritası ve yakın zaman diliminde yaşanmış olaylarla ilgili farkındalığın tespiti için Aynı Dönemde Yaşananlar Bilgi Formudur. Katılımcılar ders kapsamında seçtikleri bir bilim insanı ve bir fen kavramının tarihsel gelişimiyle ilgili, belirlenmiş olan kriterlere göre belgeseller hazırlamışlardır. t-testi sonuçlarına göre, Yeniden Kavramsallaştırılmış Aile Benzerliği Yaklaşımı: Bilimin Doğası Ölçeği ön-test ve son-test toplam puanları arasında anlamlı farklılık bulunmuştur. Ölçeğin alt boyutlarında ise sadece Bilimsel Pratikler alt boyutunda anlamlı farklılık çıkmıştır. Amaç ve Değerler, Yöntem ve Yöntemsel Kurallar, Bilimsel Bilgi, Sosyal ve Kurumsal Yönler, Eğitim Uygulamaları boyutlarında anlamlı farklılık çıkmamıştır. Fakat nitel analiz sonucunda ise katılımcıların tüm boyutlarda anlayışlar geliştirdikleri görülmüştür. Ayrıca analizler sonucunda bu ders kapsamında yapılan uygulamaların katılımcıların bilim tarihi bilgi düzeylerini olumlu yönde etkilediği bulgusuna ulaşılmıştır. Bunların yanında, nicel veri kaynağı olan Bilim Tarihinin Öğretimsel Değeri Ölçeği sonuçlarının t-testi analizi son-test lehine anlamlı bulunmuştur. Mülakatlardan elde edilen bulgulara göre de bu dersin uygulamalarının katılımcıların bilim tarihini öğretime değer bulduklarını göstermiştir. Katılımcıların bilim tarihi yöntemiyle bilimsel kavramları anlamalarıyla ilgili görüşlerinin de olumlu olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Analizler sonucunda hem nicel TPACK hem de nitel olan mülakatlar katılımcıların teknoloji yeterliklerinin arttığını göstermiştir. Ayrıca, mülakatlar disiplinlerarası olarak işlenmiş olan bilim tarihi dersi uygulamalarının katılımcıların genel kültür bilgilerini artırdığı ve belgesel hazırlama süreçlerinin katılımcılara literatür tarama, kütüphanede araştırma yapma ve senaryo yazma vb. konularında kazanımlar sağladığı görülmüştür.