Distopik filmler üzerinden mekansal okumalar

Tez çalışması, distopya kavramının, mimarlık ile kurduğu ilişkiden yola çıkmıştır. Distopyanın, bulunduğu döneme dair sorunları, karamsar bir gelecek senaryosu üzerinden dillendirmesi, distopyaya eleştirel bir tutum kazandırır. Distopyanın, güncel sorunları aktarmaktaki öngörüsü, en çok sinemada ve edebiyatta karşılık buluşmuştur. Sinemanın, bu tez çalışmasında kıymetli olmasının nedeni ise, distopik kurguların temelindeki kaygıların, sinemada mekan üzerinden aktarılmasıdır. Çalışmada öncelikli olarak distopyanın yararlandığı anlatılar incelenmiştir. Bu anlatılara bakılırken, distopyanın bilimkurgu ile kurduğu ilişkiden yararlanılmıştır. Distopyanın doğuşunda önemli bir rol oynayan bilimkurgu, distopyanın daha iyi anlaşılabilmesi ve distopya bilimkurgu arasındaki farkın vurgulanabilmesi için tezde bilimkurgu tarihini bu bağlamda incelenmiştir. Distopyanın edebiyat ve sinemada içerisindeki var oluşu, bilimkurgu tarihinin sürekliliği içerisinde değerlendirilmiştir. Bu bağlamda ilk olarak bilimkurgu edebiyatının ve distopya edebiyatının tarihsel gelişim süreçlerine bakılmıştır. Edebiyat ile kurulan ilişki, distopyanın sinema ile buluşmasındaki ilk basamaktır. Bir sonraki aşamada, distopyanın sinemada var oluşu ele alınmıştır. Sinema, distopyanın mimarlık ile kurduğu ilişki açısından önemli bir anlatıdır; çünkü distopik filmlerin öngörüleri en çok mekanda karşılık bulur. Mekan, distopyanın ele aldığı sorunlara ışık kullanmakta kullandığı bir araçtır. Tez çalışmasında, distopyanın mekan ile olan birlikteliği göz önünde bulundurularak, distopik filmler üzerinden bir mekan okuması yapılır. Mekan okumasının yapıldığı distopik filmler seçilirken, bilimkurgu sineması tarihi içersindeki kırılmalara bakılmıştır. Seçilen filmlerin deşifresi, distopyanın temel bileşenleri olarak ele alınan, zaman ve mekan kavramları üzerinden yapılmıştır. Filmlerin deşifresinin sonucunda, bu bileşenleri oluşturan mekansal elemanlar belirlenmiştir. Bu sayede distopik mekan kurgusu tariflenmiştir. Tezin ikinci bölümünde, tariflenen bu kurgu ve distopik mekanı oluşturan bileşenlerden yola çıkılarak, kentsel bir okuma yapılmıştır. Bu kentsel okuma için belirlenen saha çalışması Taksim - Maslak aksı üzerinde gerçekleştirilir. Çalışmada aks üzerinde yer alan yapıların, kent ve özne ile olan ilişkileri incelenmiştir. Yapılan incelemelerle kentte var olan distopik mekanlar, bileşenleri doğrultusunda deşifre edilip, sınıflandırılmıştır. Bu çalışma sonucunda, İstanbul kentindeki kimi distopik mekanlar açığa çıkarılmış ve kentin distopik kurgusuna dair bir kesit sunulmuştur.