Divan şiirinde tasavvuf (14.-15. yüzyıllar)

Kur'ân, hadis, mitoloji, sosyal hayat gibi çok geniş bir yelpazedenbeslenen Divan edebiyatının önemli bir kaynağı da tasavvuftur.Bu çalışmada 14. ve 15. yüzyıllarda yazılan ve devrin genelkarakteristik özelliklerini yansıtan on dokuz divan incelenmiştir. Bu divanlardatespit edilen tasavvufla ilgili unsurlar tasnif edilerek değerlendirilmiştir.İslam medeniyeti dairesi içinde yer alan Osmanlı devletinde yaşayanşairler, içinde bulundukları toplumun kültürel gerçekliklerinden hareketleşiirlerinde tasavvufa da yer vermişlerdir.Tasavvuf ve Divan şiiri hakkında araştırmacıların ortaya koyduklarıgörüşler tartışılmıştır.Şiirlerde sözü edilen tasavvufû tevhid; vahdet-i vücûd; tasavvufû aşk-âşık-sevgili; çeşitli tasavvufû kavram ve mecazlar, tarûkatlar ve âdetleri;tasavvuf ehlinin giysileri, kullandıkları eşyalar ve mekanları; mutasavvıflar;tasavvufû tipler, tasavvufû konuda yazılan eserler gibi pek çok tasavvufû unsurincelenmiş ve örneklendirilmiştir.Divanlarda yer alan tasavvufû unsurlar, doğrudan doğruya ya da teşbih,telmih, mecaz gibi edebû sanatlar aracılığıyla dile getirilmiştir.Tasavvufun insan, eşya, kainatla ilgili tefekkürû bakışının bir sonucuolan sembolik ifadeler, Divan şiirine hem incelik, derinlik ve genişlik vermişhem de varlığını uzun süre devam ettirmesine sebep olmuştur.Çalışmamızdaki örnek şiirler, tasavvufun 14. ve 15. yüzyıl divanlarınayansıyan görünümünü sergilemekle birlikte, yazıldıkları dönemin sosyal,kültürel ve hayal dünyası ile ilgili bilgiler de içerdiğinden, bu yüzyıllardakiOsmanlı'nın zihniyet dünyasına dair ipuçları da taşımaktadır.