Diyabet teknolojileri ile yaşam: Uyum ve uyumsuzluğun kökenleri ve klinik sonuçları

Ulusal ve uluslararası güncel diyabet kılavuzları tip 1 diyabet için altın standart tedavi olarak insülin pompalarını önermektedir. Diyabet teknolojilerinin daha geniş çapta benimsenmesinin önünde bazı engeller bulunmaktadır. Bu çalışmada tip 1 diyabetlilerde diyabet teknolojilerine uyum ve uyumsuzluğun boyutları, bu uyum ve uyumsuzluğun klinik sonuçlarıyla; altında yatan psikolojik, sosyal ve çevresel faktörlerin araştırılması amaçlanmıştır. Bu prospektif vaka-kontrol çalışmasına çoklu doz insülin enjeksiyonu yapan tip 1 diyabetli kontrol grubu (n:60) ile aktif insülin pompası kullanan (n:45) ve önceden insülin pompası kullanmış olup sonradan pompa kullanmayı bırakmış (n:12) tip 1 diyabetli vaka grubu dahil edilmiştir. Hastaların klinik seyirleri değerlendirilmiştir. Bu araştırmada hem nicel hem nitel araştırma yöntemi olmak üzere hibrit bir yöntem kullanılmıştır. Katılımcıların nöropsikiyatrik değerlendirilmesinde Diyabet Tedavi Memnuniyet Anketi (DTSQ), Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HADÖ), Hastalık Algısı Ölçeği (HAÖ), Vücut Algısı Ölçeği (VAÖ), Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ), Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ), Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalite Ölçeği-Kısa Formu (WHOQOL-BREF), Diyabet Distres Skalası (DDS), Tip 1 Diyabet Damgalama Değerlendirme Ölçeği (Tip 1-DDDÖ) ve Diyabette Yeme Sorunları Anketi (DEPS-R) kullanılmıştır. Nitel araştırma yöntemi olarak insülin pompası kullanma deneyimi olan 20 katılımcı ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Aktif insülin pompası kullanan hastaların son HbA1c ve glisemik değişkenlik değerlerinin çoklu doz insülin enjeksiyonu yapan hastalara kıyasla istatiksel olarak anlamlı düşük olduğu saptanmıştır (p=0.002, p=0.000). DTSQ skorlarına göre aktif insülin pompası kullanan hastalarda tedavi memnuniyetinin istatiksel anlamlı olarak daha yüksek olduğu görülmüştür (p=0.016). VAÖ skorlarına göre aktif insülin pompası kullanan hastaların vücut bölümleri ve işlevlerinden duyduğu memnuniyet daha düşük saptanmakla birlikte bu fark istatiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p=0.077). DDS skorlarına göre vaka ve kontrol grubunun benzer düzeyde yüksek diyabetik distrese sahip oldukları saptanmıştır (p=0.238). Tip 1-DDDÖ skorlarına göre her iki grubun algılanan ve/veya deneyimlenen diyabet damgalamalarının birbirine benzer olduğu görülmüştür (p=0.464). Derinlemesine görüşmelerde hastalar; insülin pompası nedeniyle damgalanma, pompanın görünürlüğü nedeniyle olumsuz beden imajına sahip olma, diyabet teknolojilerinde maliyet sorunu, teletıp uygulamaları, kablolu insülin pompasıyla yaşanan sorunlar gibi konulara dair deneyimlerini ifade etmişlerdir. Sonuç olarak hastalar insülin pompası kullanımından memnun olmakla birlikte konvansiyonel insülin pompaları hastaların diyabetik distresini azaltmak için yetersiz kalmaktadır. Bu tez çalışmasında; diyabet teknolojileri ile yaşamda, tip 1 diyabetli erişkinlerin nicel ölçeklerle saptanamayan deneyimlerinin ancak derinlemesine görüşmelerde ortaya çıkarılabildiği ilk kez bu derece kapsamlı bir şekilde ortaya konmuştur. Bu nedenle nicel ölçeklerin ötesinde hastalarla bireysel görüşme ve değerlendirmelerin yapılması önem arz eder.