Diyabetes mellitus tanılı hastalarda sarkopeni sıklığı ve sarkopeninin yaşam kalitesine etkisi

GİRİŞ ve AMAÇ: Diyabetes mellitus; yaşam boyu izlem ve tedavi gerektiren, çok sayıda komorbid hastalık ve komplikasyonun eşlik ettiği, kişiye ve çevresine sosyal ve maddi yük getiren kronik bir hastalıktır. Diyabetik hastalarda kas kitlesi ve gücü daha düşük olma eğilimindedir. Ek olarak mikrovasküler ve makrovasküler komplikasyon gelişimi de sarkopeni ile ilişkilendirilmiştir. Sarkopeninin ise hastanın yaşam kalitesini düşüren önemli etkenlerden biri olduğu düşünülmektedir. Biz de bu çalışmada diyabetes mellitus tanılı hastalarda sarkopeni sıklığını, sarkopeniye etki eden faktörleri ve bunların yaşam kalitesine etkilerini değerlendirmeyi amaçladık. GEREÇ ve YÖNTEM: Araştırmanın etik kurul onayı Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan alındı. Çalışmamıza Ankara Atatürk Şehir Hastanesi İç Hastalıkları polikliniklerine başvuran diyabetes mellitus tanılı 362 hasta dahil edildi. Çalışmaya katılmayı kabul eden hastaların demografik özellikleri, diyabet süreleri, ek hastalıkları, aldığı anti-diyabetik tedavileri ve süreleri, mikrovasküler komplikasyonları, laboratuvar parametreleri, fiziksel ölçümleri, yürüme hızı, kavrama gücü, biyoelektrik empedans analiz sonuçları kaydedildi ve araştırmacı eşliğinde SF-36 yaşam kalitesi ölçeği uygulandı. İstatistiksel analizlerde; nitel veriler için frekanslar ve yüzdeler verilirken, nicel veriler için normal dağılım göstermemeleri sebebiyle medyan ve çeyreklikler arası ayrılışlar verildi. Normal dağılan verilerin tespitinde "Kolmogrow Smirrov Testi" veya "Shapiro Wilk Testi" uygulandı. Kategorik verilerin karşılaştırmasında "Ki-kare Testi" veya "Fisher Exact Test" kullanıldı. Toplam mental ve fiziksel sağlık skoru ve sarkopeniye etki eden faktörleri belirlemek amacıyla tek değişkenli ve çok değişkenli regresyon analizi uygulandı. BULGULAR: Çalışmaya katılan 362 hastanın 196 (54.1%)'sı kadın, 166 (45.9%)'sı erkekti. Hastaların 103 (28.5%)'ü 18-48 yaş aralığında, 158 (43.6%)'i 49-58 yaş aralığında ve 101 (27.9%)'i 59 yaş ve üzerindeydi. Hastaların 57 (15.7%)'si bekar, 305 (84.3%)'i ise evliydi. Diyabet süreleri ortalama 6.38 yıl iken, 5 yılın altında diyabet süresi olan 179 (49.4%) hasta, 5 yıl ve üzerinde diyabet süresi olan 183 (50.6%) hasta mevcuttu. Çalışmaya katılan hastaların 249 (68.8%)'unda diyabetes mellitusa ek olarak en az bir komorbid hastalık daha vardı. Antidiyabetik tedavileri incelendiğinde; 89 (%24.6) hasta herhangi bir antidiyabetik tedavi almıyorken, sadece OAD tedavisi alan 199 (55%) hasta, sadece insülin tedavisi alan 18 (5%) hasta ve OAD + insülin tedavisi beraber alan 56 (15.4%) hasta mevcuttu. Mikrovasküler komplikasyonlardan periferik nöropati 160 (44.2%) hastada, retinopati 63 (17.4%) hastada ve nefropati 108 (29.8%) hastada gelişmişti. Çalışmaya dahil edilen hastaların 295 (81.5%)'i sarkopenik değilken, 67 (18.5%)'si sarkopenik olarak değerlendirildi. Sarkopeniye etki eden faktörler için yapılan çok değişkenli lojistik regresyon analizinde sülfonilüre kullanımı ve komorbid hastalık varlığının sarkopeni gelişiminde etkisi anlamlı saptandı. Sarkopeni varlığı ve şiddeti ile düşük yaşam kalitesi arasındaki ilişki istatistiksel olarak anlamlıydı. Hastaların demografik özellikleri, diyabet süreleri ve ek hastalıkları, aldıkları tedaviler, mikrovasküler komplikasyon durumu, fiziksel ve BIA ölçümleri, laboratuvar değerleri gibi değişkenlerin, toplam mental sağlık skoru (MCS) ve toplam fiziksel sağlık skoru (PCS)'a etkisi değerlendirildi. Çok değişkenli regresyon analizi sonucunda sarkopeni varlığı, nöropati bulunması, yüksek HbA1c düzeyi, yürüme hızının 0.8 m/sn'den düşük olması, düşük MCS puanlarını öngörmede anlamlı bulundu. Sarkopeni varlığı, beden gücü ile çalışma, uzun süreli insülin kullanım öyküsü, yüksek HbA1c düzeyi, yürüme hızının 0.8 m/sn'den düşük olması, düşük PCS puanlarını ön görmede istatistiksel olarak anlamlı bulundu. Kadın cinsiyet ve KBH varlığı düşük PCS puanlarını ön görmede sınırda anlamlı bulundu. Ayrıca DM tanılı sarkopenik bireylerde yaşam kalitesi skorlarından olan MCS ve PCS cut off değerlerini belirleyebilmek adına ROC analizi yapıldı. Analiz sonucunda toplam mental sağlık skoru ve toplam fiziksel sağlık skoru için cut off değerler sırasıyla 54.63 ve 51.56 olarak saptandı. SONUÇ: Sonuç olarak çalışmamızda, diyabetik hastalarda sarkopeni prevalansının %18.5 olduğunu ve sarkopeni gelişimine en fazla etki eden faktörlerin komorbid hastalık varlığı ve sülfonilüre kullanımı olduğunu saptadık. Düşük MCS puanına etki eden faktörler; sarkopeni varlığı, nöropati gelişmiş olması, yüksek HbA1c düzeyi ve yürüme hızının ≤ 0.8 m/sn olması olarak saptandı. Ayrıca düşük PCS puanına etki eden faktörler; sarkopeni varlığı, beden gücü ile çalışma, uzun süreli insülin kullanımı, yüksek HbA1c düzeyi ve yürüme hızının ≤0.8 m/sn olması olarak saptandı. Diyabet tanılı hastaların tedavi hedeflerinden biri de hastaların yaşam kalitesini yükseltmek olduğundan, hastaların kan şekeri regülasyonu sağlanmalı ve komplikasyon gelişimi önlenmelidir. Bununla beraber hastaya yaşam tarzı değişiklikleri, kas kütlesini artırmaya yönelik egzersiz programlarının önerilmesi ve uygun diyet programının başlanması sarkopeni gelişimini önleme adına oldukça önemlidir. Anahtar Kelimeler: Diyabetes Mellitus, Sarkopeni, Yaşam Kalitesi, SF 36, MCS, PCS