Diyabetli Bireylerde Sağlık Okuryazarlığının Diyabet Öz-Bakımı ile İlişkisinin Belirlenmesi

ÖZ: Bu araştırmada; Diyabeti olan bireylerde sağlık okuryazarlığının, diyabet öz bakımıyla ilişkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Tanımlayıcı- korelasyonel ve kesitsel olarak planlanan araştırmanın evrenini, Araştırma kriterlerine uyan Gazimağusa Devlet Hastanesi polikliniklerine başvuran ve iç hastalıkları servislerinde yatarak tedavi gören 204 ve formları çevrimiçi yöntemle dolduran 112 diyabetli birey oluşturmuştur. Örneklem seçimine gidilmemiş, Aralık 2019 - Ekim 2020 tarihleri arasında toplam 316 diyabetli birey ile araştırma tamamlanmıştır. Veriler Diyabetli Birey Tanımlama Formu, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği ve Diyabet Öz Bakım Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin istatistiksel analizinde tanımlayıcı istatistikler ile Mann Whitney U, Kruskal Wallis H ve Spearman korelasyon testleri kullanılmıştır.Tüm analizlerde istatistiksel anlamlılık seviyesi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Araştırmada katılanların diyabet süresinin ortalama 11,44±8,59, yaş ortalamasının ise 55,29±16,26 olduğu görülmüştür. Diyabetli bireylerin % 50,9’u erkek, % 41,8’i ilkokul mezunu, % 82,3’ü evli, % 38,3’ü herhangi bir işte çalışmayan, % 47,5’i geliri giderinden az, % 72,5’i eşi/çocukları ile yaşayan, % 80,7’si tip 2 diyabetli, % 69,6’sı ailesinde/yakın çevresinde diyabetli olduğu ve % 28,2’nin rahatsızlandığında sağlık kontrolüne kontrolüne gittiği, sağlıkla ilgili bilgiye ulaşmada en çok % 75,6’sı doktoru ve % 41,1’i i interneti tercih ettikleri belirlenmiştir. Araştırmamızda sağlık okuryazarlığı ölçeği puanı 96,26±19,62 ile ortalamanın üzerinde, diyabet öz-bakım ölçeği puanı ise 89,18±16,09 ile ortalama düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Sağlık okuryazarlığı genel ve alt boyut puanları yükseldikçe, diyabet öz-bakım ölçeği puanı da yükselmektedir. “Sağlık okuryazarlığı ölçeği” genel ve bilgileri anlama alt boyut dışında kalan alt boyut puanları ile diyabetli bireylerin “diyabet öz-bakım ölçeği” genel puanları arasında orta düzeyde, bilgileri anlama alt boyut puanları ile “diyabet öz-bakım ölçeği” genel puanları arasında düşük düzeyde pozitif doğrusal bir ilişki bulunmuştur. Hemşireler hasta değerlendirmesi yaparken sağlık okuryazarlığını, sağlık davranışlarını teşvik eden, sağlıklı bir yaşam tarzı geliştiren ve nihayetinde yaşam kalitesini yükselten bir faktör olduğunu bilmelidir. Bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeyinin, diyabet öz-bakım becerilerini etkileyeceği bilgisiyle değerlendirmelerini, hasta eğitim ve bakımını bu sonuçlara uygun olarak planlamaları önerilir. Hemşirelere kronik hastalık oranlarının yüksek olması nedeniyle sağlık okuryazarlığının geliştirilmesi çalışmalarına destek vermeleri önerilir.