Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi'ndeki kırâat ve tecvîd ilmine dair yazma eserler

İslâmî ilimlerde ilk tedvin edilen ilimlerin başında Kur'an ilimleri gelir. Öncelikle Kur'an'ı Kerim'in metnine özgü olan imlâya uygun olarak yazılması, Kur'an'ın okunması, kırâatlerinin eda ve keyfiyetinin bilinmesi gelir. Bu meyanda hicrî ilk asırlarda başlayan kırâat ve tecvid ilmiyle alakalı telif edilen eserler, alanında yetişen büyük alimler ve uzmanlar tarafından yazılmış ve insanlığın hizmetine sunulmuştur. Bu şekilde zamanla oluşan İslâmî literatürün mevcut olduğu yerler daha ziyade kütüphanelerdir. El yazma eser koleksiyonu bulunan kütüphaneler konusunda oldukça zengin bir kaynağa sahip olan Türkiye'nin, önemli yazma eser koleksiyonu olan kütüphanelerden birisi de Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi'dir. Şöyle ki kütüphanede 7200 ciltli yazma eser mevcuttur. Mecmua içerisindeki nüshalarla bu sayı 19500 civarındadır. Bu çalışmada D.İ.B kütüphanesinde bulunan kıraat ve tecvid ilmiyle alakalı 62 eser ve müellifi ele alınıp değerlendirilmiştir. Kütüphanede meşhur eserlerin yanında gün yüzüne çıkmamış az bilinen baskısı olmayan başka kütüphanelerde nüshası bulunmayan, diğer kütüphanelerde Osmanlı Türkçesi ile yazılan eserin, Arapça olarak yazılan nüshasının olması gibi örneklerle karşılaşılan bu zengin literatürü, birikimi, bu alanda gayret sarf eden ehli ilim ve bilim insanlarının yoluna bir ışık tutabilme gayreti amaçlanmıştır. Bu tezde kütüphanedeki kıraat ilmiyle alakalı 27 eser, tecvidle alakalı ise 35 eser incelenmiştir. Çalışma giriş, üç ana bölüm (kırâat, tecvid, şerh ve hâşiye eserler) ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Birinci bölüm giriş bölümü olup tezin konusu, amacı, çalışmada takip edilen yol, kütüphane ve yazma eser koleksiyonu tanıtımından ibarettir. İkinci bölüm; kıraat ilmiyle alakalı müellifi bilinen ve bilinmeyen eserler, manzum ve nesir telifler, yedi-on kıraate dair ve münferit kıraat yazmaları şeklinde kategorize edilerek ele alınmıştır. Üçüncü bölümde tecvid ilmine dair eserler, yine ikinci bölümdeki gibi mensur-manzum, Arapça ve Osmanlı Türkçesi ile yazılan eserler şeklinde dil ayrımı yapılmıştır. Dördüncü bölümde ise şerh ve hâşiye eserler ana başlığı altında, kırâat ve tecvid ilmi alt başlıkları gibi kategorize edilerek yazma eserler incelenmiştir. Bu çalışmada görülmüştür ki yazma eserler konusunda en büyük problemlerin başında tespit, tasnif, doğru muhteva tanıtımı ile eserleri okuyuculara ulaştırma problemidir. Katalog çalışması önemli olduğu kadar eserlerin fiziki yapılarını da korumak kültür varlığının geleceğe aktarımı noktasında ayrı bir önem arz ettiği görülmüştür. Çalışmanın sonuç kısmı genel değerlendirme, karşılaşılan problemler ve öneriler sunularak sona ermektedir. Anahtar Kelimeler: Kırâat, Tecvid, Diyanet, Kütüphane, Yazma Eser.