Theses supervised by Doç. Dr. Ahmet Gökdemir
11 theses · Yalova University
Ahmed Edib ve Veled Çelebi'nin Kur'ân-ı Kerîm Elif-Bâsı ve Kur'ân-ı Kerîm tilâvetine medhal isimli eserleri (inceleme-metin)
Tezde; Ahmed EDİB ve Veled Çelebi İZBUDAK tarafından yazılan Kur'an-ı Kerîm harflerinin tanıtımı ve Kur'ân-ı Kerîm okumaya giriş aşamasındaki öğrencilere gerekli bilgileri içeren Kur'ân-ı Kerîm Elif-bâsı ve Kur'ân-ı Kerîm Tilâvetine Medhal isimli eserleridir. Eserler ilkokul ikinci sınıf öğrencilerine yönelik yazılmış ders kitabıdır. Tezde eserin müellifleri tanıtılmış, eserin içerik incelemesi yapılmış, transkripsiyonu yapılarak sonuç bölümünde değerlendirilmesi yapılmıştır. Böylece bu çalışmada hem eser hemde müelliflerinin tanıtımı yapılarak akademik çalışmalara kaynaklık etmesi amaçlanmıştır.
Muhammed Salih Tanrıbuyruğu'nun Muhîtu't-Tecvîd isimli eseri (İnceleme-metin)
Osmanlı Devleti'nin son döneminde yaşayan Tanrıbuyruğu, İzmir'in Konak ilçesinde dünyaya gelmiş, küçük yaşta hâfızlığını ikmal ettikten sonra dinî ilimleri tahsil etmiştir. Daha sonra dönemin önde gelen hocalarından kıraat ilmi okumuştur. Salih Efendi, henüz on sekiz yaşında iken Kestanepazarı Camii'ne İmam-Hatip olarak atanmış, aynı zamanda Kur'ân Kursu'nda da öğrenci yetiştirmiştir. Tanrıbuyruğu, sahip olduğu tecvid ve kırâat birikimiyle Muhîtu't-Tecvîd isimli kitabını kaleme almıştır. Bahse konu olan eserinin mukaddime kısmında tecvîdin tarifi, hükmü, Kur'ân öğrenmenin fazileti, kıraat imamları, İmam Âsım'ın ikinci râvisi Hafs'ın rivâyetinin tercih edilmesi gibi konulara değinmiştir. Müellif, sonrasında ise tecvîd konularını sade bir dille işlemiştir. Eserin uyarılar kısmında imâle, işmâm, teshîl, sâd ve sîn okunan kelimeler, secde âyetlerinin hükmü, sekte, hâ-i sekt ve vakf konularını; faydalı bilgiler kısmında ise istiâze-besmele, vakf ve vasl halinde farklı okunan vecihler, lahn ve Kur'ân kıraatinde usûller gibi mevzuları ele almıştır. Mezkûr telifin son kısmında ise harflerin mahreçleri anlatılarak eser tamamlanmıştır. Araştırmada bahsi geçen müellif ve eseri ele alınmıştır. Çalışma esnasında öncelikle yazardan bahsedilip daha sonra mezkûr telif incelemeye tabi tutulmuştur. Son bölümde ise eserin transkripsiyonu yapılmıştır. Buradaki amaç Osmanlı'nın son dönemlerinde yaşamış bir âlimin tecvide dair eserinin açığa çıkarılmasının sağlanmasıdır. Araştırmadaki bir diğer hedefse Osmanlı'nın son dönemine ait bir tecvîd telifiyle öncesinde yazılmış birtakım tecvîd eserlerinin içerisinde yer alan bilgilerin karşılaştırılmasıdır. Zira tezin eserin incelenmesiyle ilgili bölümünde mezkûr telifteki bilgilerle öncesinde kaleme alınmış bazı eserlerin içeriğindeki veriler karşılaştırılmaya tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda zikri geçen telifteki tecvide dair öğelerle öncesindeki veriler arasında çok fazla bir farklılığa rastlanılmadığı sonucuna varılmıştır.
Hüseyin Refik Kırış'ın sual ve cevaplı muhtasar tecvîd isimli eseri (inceleme-metin)
Çalışmanın konusu, incelemesi yapılan tecvîd risâlesinin müellifi Hüseyin Refik Kırış'ın hayatı, onun Sual ve Cevaplı Muhtasar Tecvîd adlı eserinin incelenmesi ve transkripsiyonundan oluşmaktadır. Bu çalışmanın ortaya konulmasındaki amaç tecvîd konularını diğerlerinden farklı bir şekilde soru-cevap yöntemiyle ele alan bu eserin incelenmesi ve transkripsiyonunun yapılması yoluyla açığa çıkarılmasının sağlanmasıdır. Söz konusu çalışmanın giriş bölümünden sonraki ikinci bölümünde, araştırmaya konu olan Sual ve Cevaplı Muhtasar Tecvîd adlı eserin yazarı Hüseyin Refik Kırış'ın doğumu, çocukluğu, aile hayatı, meslek hayatı, çağdaşları, yaşadığı dönem ve yazdığı eserlere yer verilmiştir. Daha sonra, Sual ve Cevaplı Muhtasar Tecvîd isimli eserin incelenmesine geçilerek bu bölümde, tecvîdin tanımı ve konusu, Kur'ân-ı Kerîm'in nasıl güzel okunduğu ve ehl-i kırâatin Kur'ân harflerini nasıl okuduğu anlatıldıktan sonra mehâric-i hurûf, vakf, vasl, hükmü'r-râ, lafzatullah, kalkale, ahvâl-i tenvîn ve nûn-u sakin, idğâm-ı şemsiyye, izhâr-ı kameriyye, idğâm-ı misleyn, mîm-i sâkin, idğâm-ı mütecâniseyn, idğâm-ı mütekâribeyn, ahvâl-i meddât, aksâm-ı med, zamir, imâle, teshîl, sekte, hâ-i sekte, secde-i tilâvet, hemze-i kat' ve hemze-i vasl, besmele-teavvüz ve tekbîr konuları ele alınmıştır. Son bölümde ise mezkûr risâlenin transkripsiyonu yapılmıştır. İncelemeler sonucunda bahsi geçen telifin gerek içerdiği bilgiler gerekse bu verilerin ele alınış şekli açısından orijinal bir eser olduğu sonucuna varılmıştır.
Sahaflar Şeyhizâde Mehmed Es'ad Efendi'nin el-Virdü'l-Müfîd fî Şerhi't-Tecvîd isimli eseri (İnceleme-Metin)
"Sahaflar Şeyhizâde" mahlasıyla iştihar olmuş ve ailesi Malatya'nın Arapkir beldesinin Nerdübanlı kazasından İstanbul'a göç etmiş Mehmed Es'ad Efendi, babasının Mısır ve Kudüs kadılığı vazifeleri esnasında yanında bulunmuş, burada Arapça öğrenmiş, babası ve farklı hocalardan çeşitli alanlarda dersler almıştır. Osmanlı döneminde vak'anüvislik gibi birçok makamda önemli görevlerde bulunmuş Es'ad Efendi, çeşitli alanlarda kıymetli eserler kaleme almıştır. Onun tecvîd ilmi alanında kaleme almış olduğu el-Virdü'l-müfîd fî Şerhi't-Tecvîd adlı risâlesi de bahsi geçen teliflerdendir. Bu eser, Birgivî (ö. 981/1573)'nin ed-Dürrü'l-Yetîm isimli eserin şerhi niteliğindeki Abdurrahman el-Karabâşî (ö. 904/1498)'ye ait Karabaş Tecvîdi'nin açıklaması mahiyetindedir. Müellif, söz konusu telifinde, Karabaş Tecvîdi'ne ait olan kısımları parantez içerisinde bırakarak diğer kısımlarda eseri açıklama yoluna gitmiştir. Ayrıca o, Karabaş Tecvîdi'nde bulunmayan vakf, imâle, lahn gibi tecvîdin önemli konularını da risâlesine ilave ederek eserini ele almıştır. Bu çalışmadaki amaç, bahsi geçen eserin transkripsiyon ve incelemesini yapmak suretiyle ilim âleminin istifadesine sunmaktır. Müellif ve zikredilen eserini konu alan çalışma giriş, üç ana bölüm ve sonuç kısmından meydana gelmektedir. İlk bölümde eserin müellifi Mehmed Es'ad Efendi'nin hayatı incelenmiştir. İkinci bölümde müellifin teze konu olan el-Virdü'l-müfîd fî Şerhi't-Tecvîd isimli eserindeki konular, klasik eserlerle son dönem kıraat ve tecvîd telifleri aracılığıyla açıklandıktan sonra Es'ad Efendi'nin bu konular hakkındaki görüşlerine değinilmiştir. Tezin üçüncü ve son bölümünde DİA çeviri yazı alfabesi dikkate alınarak eserin transkripsiyon metnine yer verilmiştir. Sonuç bölümünde ise söz konusu eserin kapsadığı mevzular ile ilgili genel bir değerlendirme yapılarak eserin Kur'ân eğitimine katacağı değerler ortaya konulmuştur. Böylece çalışmanın, bu sahada icra edilecek akademik çalışmalara kaynaklık yapmasına olanak sağlanmıştır.
Dâvûd-i Karsî'nin "Şerhu'd-Dürri'l-Yetîm" Adlı Eserinin Tahkik ve Değerlendirmesi
Bu çalışmada Dâvûd-i Karsî'nin (ö. 1169/1756), Osmanlı Devleti'nin meşhur âlimlerinden İmam Birgivî'nin (ö. 981/1573) tecvîd ilmiyle alakalı yazmış olduğu kısa ama öz bilgileri kapsayan ed-Dürrü'l-yetîm isimli eserine yapmış olduğu şerh'in incelemesi ve tahkîki yapılmıştır. Şerh-hâşiye usûlü eser yazımında önemli yeri olan Dâvûd-u Karsî'nin bu şerhi yazmasındaki maksadın, risâlenin çok kısa olmasından dolayı yaptığı kanaatinden yola çıkılarak bu eser incelenmiş ve tahkîk edilmiştir. Bu tahkîk ve inceleme esnasında tercih usûlü kullanılarak araştırma neticesinde şu an mevcut bulunan üç adet yazma eser nüshasına ulaşılmış olup ve bunlardan bir tanesinin esas alınıp diğer iki nüsha ile karşılaştırılması yapılmıştır. Birbirlerindeki eksik veya fazla olan kelimeler ise dipnotta belirterek incelenmiştir. Çalışma, bir giriş, üç bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Giriş bölümünde, çalışmanın konusu, amacı, önemi, takip edilen yöntem ve kaynaklarına değinilmiştir. Birinci ana bölümde Dâvûd-i Karsî'nin hayatı ve eserleri ele alınmıştır. İkinci ana bölümde eserin içerdiği konular klasik temel kaynaklardan araştırılarak ele alınmış ve devamında müellifin görüşlerine değinilmiştir. Üçüncü ana bölümde şerhin yazma eser nüshalarının tanıtımı yapılıp, tahkîkli metnine yer verilirken; sonuç kısmında ise eserin içerdiği genel konular hakkında değerlendirme yapılarak çalışma nihayete erdirilmiştir.
Hasan b. Muhammed'in Şerh-i Cedîd-i Karabaş isimli eseri (İnceleme-metin)
"Hocapaşa İmamı" olarak tanınan Hasan b. Muhammed, Kastamonu'da dünyaya gelmiştir. Sonrasında İstanbul'a göç eden Hasan Efendi, Vâlide Sultan Camii'nde hatiplik, Hocapaşa Camii'nde ise imamlık görevlerini yürütmüştür. O, Ali el-Mansûrî (ö. 1134/1721) başta olmak üzere dönemin meşhur hocalarından ders almıştır. Hasan Efendi alanında uzman birçok öğrenci yetiştirmekle beraber teze konu olan Şerh-i Cedîd-i Karabaş adlı eseri kaleme almıştır. Karabaş Tecvîdi'nin şerhi niteliğinde olan bu eser tecvîd sahasında kıymetli bir yer tutmaktadır. Müellif, Karabaş Tecvîdi'nin muhtasar olması hasebiyle herkesin bu eseri anlayamadığını aktarmış; ayrıca söz konusu eserde tecvîdin önemine ve hükmüne yer verilmediğini ifade ederek tecvîd ilmine rağbetin azaldığını dile getirmiştir. O, bunun üzerine teze konu olan eseri yazdığını söylemiştir. Müellif, eserinde Karabaş Tecvîdi'ne ait olan bölümleri aktardıktan sonra kendisi konuyu detaylı olarak ele almış, temel kaynak kitaplardan alıntı yaparak kendi görüşünü desteklemiştir. Hasan Efendi, Karabaş Tecvîdi'nde bulunmayan kırâatin sahih olmasının şartları, tecvîdin hükmü, kırâati öğrenme usûlleri, diğer imamlara ait fer'î medlerdeki med farklıları ve bazı tecvîd konuları bağlamında Hafs'ın dışında diğer kurrâlara ait farklı okuyuşları da eserine eklemiştir. Bu tezdeki amaç ismi geçen eserin incelemesini ve transkripsiyonunu yaparak ilim insanlarının istifadesine sunmaktır. Hasan Efendi'nin hayatını ve Şerh-i Cedîd-i Karabaş isimli eserini konu alan bu çalışma giriş, üç ana bölüm ve sonuç kısmından teşekkül etmektedir. İlk bölümde müellif Hasan Efendi'nin hayatına yer verilmiştir. İkinci kısımda Hasan Efendi'nin çalışmaya konu olan Şerh-i Cedîd-i Karabaş adlı eserindeki konular, temel kırâat ve tecvîd kaynaklarından faydalanılarak anlatıldıktan sonra Hasan Efendi'nin konularla ilgili görüşleri aktarılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise DİA çeviri yazı alfabesine göre yazılmış transkripsiyon metni aktarılmıştır. Sonuç bölümünde de bahsi geçen eserin içerdiği konularla alakalı değerlendirme yapılarak söz konusu eserin kırâat ve tecvîd ilmine yapacağı katkılardan bahsedilmiştir. Böylece bu tezin söz konusu sahada yapılacak çalışmalara katkı sağlamasına zemin hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kırâat, Tecvîd, Hasan b. Muhammed, Şerh-i Cedîd-i Karabaş, Karabaş Tecvîdi.
Muhammed b. Mustafa en-Na'îmî'nin Tezhîbü't-Tilâve fî 'İlmi't-Tecvîd ve'l-Kırâe isimli eseri (İnceleme-metin)
Kettânîzâde lakabıyla meşhur olan Muhammed b. Mustafa en-Na'îmî, 18. yüzyılda yaşamış, muallimlik ve şeyhu'l-kurrâlık yapmış, kıraat ve tecvid alanındaki çalışmalarıyla tanınan bir âlimdir. Mısır tarikinde azîmet metodunun esas alındığı Mutkin mesleğinin sahibi olarak da bilinen Na'îmî'nin kıraat alanında Mutkinü'rrivâye fî 'ulûmi'l-kırâati li'd-dirâye adıyla meşhur bir eseri bulunmaktadır. Na'îmî'nin tecvid ilmine yönelik nüshasına ulaşılabilen tek telifi ise Tezhîbü't-tilâve fî 'ilmi'ttecvîd ve'l-kırâe ismiyle bilinen, bir mecmua içerinde bulunan, 50 varaktan meydana gelen ve zengin içeriğiyle öne çıkan bir yazma eserdir. Tezhîbü't-tilâve adlı eserin transkripsiyonunun ve incelemesinin yapıldığı bu çalışmanın ilk kısmında öncelikle çalışmanın konusu, amacı, önemi ve kaynaklarından bahsedilmiştir. İkinci bölümde, müellifin hayatı, yaşadığı dönem, hocaları, talebeleri, çağdaşları, ilmî şahsiyeti ve eserleri zikredilmiştir. Üçüncü kısma, eserin içerdiği konular ve kısa bir mukaddime ile girizgah yapılmış; tecvid ilminin tanımı, konusu, hükmü, amacı ve delilleri ortaya konmuş; devamında ise Kur'an tilâvetinin fazîleti, Kur'an hâmillerine gerekli olan şeyler, Kur'ân-ı Kerîm'in öğretimi ve öğrenimi, Kur'ân öğreticisinin ve Kur'an talebesinin vasıfları, Kur'ân-ı Kerîm'in edâsı gibi mühim konulara değinilmiştir. Sonrasında aslî ve fer'î harfler, mahreç kavramı, mahreçlerin sayısı, mahreç bölgeleri, aslî ve fer'î harflerin mahreçleri, harflerin meşhur ve meşhur olmayan sıfatları, harflerin müstakil sıfatları, harflerin tecvidiyle alâkalı meseleler, sakin nûn ve tenvinin hükümleri, idğâm ve çeşitleri, lâm-ı tâ'rif, med ve kasr, harf ve harekenin önceliği, vakf ve ibtidâ, aded ilmi, Resmü'l-Mushaf ve Hafs Rivâyeti gibi başlıca tecvid ve kıraat konuları ele alınmış ve inceleme kısmı bir hâtime ile neticelendirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise eserin ismi, nüshası ve fiziksel yapısı hakkında bilgi verildikten sonra transkripsiyon çalışması yapılmıştır. Eserin işlenişi esnasında eski dönemlerden birçok önemli kıraat âliminin tecvid ilmiyle alâkalı görüşlerine yer verilmiş; son dönemde tecvid alanında kıymetli eserler ortaya koyan müelliflerden de sıkça faydalanılmıştır.
Ömer b. Mustafa'nın Risâle fi'l-Kır'âa isimli eseri (İnceleme-metin)
Kur'ân-ı Kerîm'in doğru okunabilmesi ve yazıya geçirilmesi ile ilgili geçmişte ve günümüzde hacimli ve muhtasar birçok çalışma kaleme alınmıştır. Ömer b. Mustafa'nın yazmış olduğu Risâle fi'l-Kırâa adlı eserde bu kapsamda yapılan önemli teliflerden biridir. Bu çalışmada, Ömer b. Mustafa'nın Risâle fi'l-Kırâa adlı eserinin kırâat alanında öncü bir konumda bulunması nedeniyle, mevcut literatürden farklı bir perspektif sunması ve bu alana ilgi duyan araştırmacılar için örnek teşkil etmesi amacıyla yapılmıştır. Söz konusu tez, kırâat çalışmalarına katkıda bulunmayı ve literatürdeki boşlukları doldurmayı hedeflemektedir. Bu çalışma, giriş, üç ana ve sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümü, tezin konusunu, amacını, kapsamını, önemini ve özgün değerini, kullanılan yöntemleri ve araştırma kaynaklarını içermektedir. Birinci bölümde, müellifin hayatı, eğitimi, ilmi kişiliği, hocası, şeyhi, eserleri ve çağdaşları ile ilgili bilgiler sunulmuştur. İkinci bölümde Resm-i Osmânî, tecvîd ve kırâat ile alakalı konulara temas edilmiş, klasik ve günümüz tecvîd kaynaklarıyla karşılaştırılarak eserin incelenmesi yapılmıştır. Tezin üçüncü kısmı, eserin transkripsiyonlu metnini içermektedir. Sonuç kısmında ise eserin gerek içerdiği bilgiler gerekse bu verilerin ele alınış şekli açısından özgün bir yapıya sahip olduğuna dair tespitlere yer verilmektedir.
Kur'an-ı Kerim tilâveti ve mûsikî
Kur'ân tilavetinin doğru ve güzel bir şekilde icra edilmesi, içerik ve sunum açısından büyük öneme sahiptir. Doğru ve güzel bir şekilde okunan Kur'ân, anlamın doğru bir şekilde anlaşılmasını sağlar ve dinleyenlere duygusal ve manevi bir deneyim sunar. Bu nedenle içerik ve sunum arasındaki denge önemlidir. Bu çalışmada, Kur'ân tilaveti sırasında tecvid ve tertîl kurallarına uyulmasının yanı sıra sesin güzelleştirilerek süslenmesinin önemi vurgulanmış ve modern teknolojik imkanların, Kur'ân'ın tilaveti esnasında nasıl kullanılabileceği konusu ele alınmıştır. Araştırma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde dinî müsiki kavramının tarihi sürecine ve dinî müsikînin mahiyetine dair bazı bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde tilavet türleri ve tilavet esnasında dikkat edilmesi gereken kurallara temas edilmiştir. Üçüncü bölümde ise Kur'ân'ı güzel sesle okumanın toplum içinde bir değer ve saygınlık sembolü olarak kabul edildiğine vurgu yapılıp, Kur'ân ve mûsikiyi birlikte icra eden önemli bazı şahsiyetler tanıtılmıştır. Sonuç kısmında ise güzel bir okuyuşun; ses eğitimi, ses sistemleri, okunan ortamın şartları, mikrofon kullanımı gibi faktörlerden etkilendiği ifade edilerek, okuyuşta içeriğin temel alınarak tilavet sunumunun yapılması gerektiği belirtilmiştir.
Muhammed b. Bedruddîn el-Münşî'nin Şerhu Mukaddimeti İbni'l-Cezerî adlı eseri (İnceleme-metin)
Muhammed b. Bedruddîn, Münşî lakabıyla meşhur olmuş; talebeliğe Manisa'nın Akhisar ilçesinde başladıktan sonra İstanbul'da çok değerli âlimlerden eğitim görerek icâzet almıştır. Osmanlı döneminde Mekke, Medine gibi çok önemli bölgelerde kadılık vazifesi yapan Münşî, çeşitli alanlarda değerli eserler vermiştir. Onun tecvîd ilmi alanında kaleme almış olduğu Şerh-u Mukaddimeti İbnü'l-Cezerî adlı çalışması da bahsi geçen teliflerdendir. Bu eser, İbnü'l-Cezerî Mukaddimesi'nin şerhi mahiyetinde olup Münşî'nin kendi ifadesiyle okumaya yeni başlayanlara yardımcı olması amacıyla kaleme alınmıştır. Müellif, söz konusu eserde, harflerin mahreç ve sıfatlarına değinmeden önce aslî harf, ses, hava ve ağızdaki dişlerin isimlerini tanıtmak suretiyle mahreç ve sıfat konusuna ön hazırlık yapmıştır. Mahreç ve sıfat konusuna geniş yer verdikten sonra da vakf-ibtidâ, lahn-ı hafî ve lahn-ı celî gibi konulara değinerek eserinin konularını zenginleştirmiştir. Bu çalışmadaki gaye, adı geçen müellif ve eserini tanıtmak suretiyle ilim dünyasına katkı sunmaktır. Müellif ve zikredilen eserini konu alan çalışma; giriş, üç ana bölüm ve sonuç kısmından meydana gelmektedir. İlk bölümde eserin müellifi Muhammed b. Bedruddîn el-Münşî'nin hayatı incelenmiştir. İkinci bölümde müellifin teze konu olan Şerh-u Mukaddimeti İbni'l-Cezerî isimli eserindeki mevzûlar, klasik eserlerle son dönem kıraat ve tecvîd telifleri aracılığıyla açıklandıktan sonra Münşî'nin bu konular hakkındaki görüşlerine değinilmiştir. Tezin üçüncü ve son bölümünde DİA çeviri yazı alfabesi dikkate alınarak eserin transkripsiyon metnine yer verilmiştir. Sonuç bölümünde ise söz konusu eserin kapsadığı mevzûlarla ilgili genel bir değerlendirme yapılarak eserin Kur'ân eğitimine katacağı değerler ortaya konulmuştur. Böylece çalışmanın, bu sahada icra edilecek akademik çalışmalara kaynaklık yapmasına olanak sağlanmıştır.
Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi'ndeki kırâat ve tecvîd ilmine dair yazma eserler
İslâmî ilimlerde ilk tedvin edilen ilimlerin başında Kur'an ilimleri gelir. Öncelikle Kur'an'ı Kerim'in metnine özgü olan imlâya uygun olarak yazılması, Kur'an'ın okunması, kırâatlerinin eda ve keyfiyetinin bilinmesi gelir. Bu meyanda hicrî ilk asırlarda başlayan kırâat ve tecvid ilmiyle alakalı telif edilen eserler, alanında yetişen büyük alimler ve uzmanlar tarafından yazılmış ve insanlığın hizmetine sunulmuştur. Bu şekilde zamanla oluşan İslâmî literatürün mevcut olduğu yerler daha ziyade kütüphanelerdir. El yazma eser koleksiyonu bulunan kütüphaneler konusunda oldukça zengin bir kaynağa sahip olan Türkiye'nin, önemli yazma eser koleksiyonu olan kütüphanelerden birisi de Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi'dir. Şöyle ki kütüphanede 7200 ciltli yazma eser mevcuttur. Mecmua içerisindeki nüshalarla bu sayı 19500 civarındadır. Bu çalışmada D.İ.B kütüphanesinde bulunan kıraat ve tecvid ilmiyle alakalı 62 eser ve müellifi ele alınıp değerlendirilmiştir. Kütüphanede meşhur eserlerin yanında gün yüzüne çıkmamış az bilinen baskısı olmayan başka kütüphanelerde nüshası bulunmayan, diğer kütüphanelerde Osmanlı Türkçesi ile yazılan eserin, Arapça olarak yazılan nüshasının olması gibi örneklerle karşılaşılan bu zengin literatürü, birikimi, bu alanda gayret sarf eden ehli ilim ve bilim insanlarının yoluna bir ışık tutabilme gayreti amaçlanmıştır. Bu tezde kütüphanedeki kıraat ilmiyle alakalı 27 eser, tecvidle alakalı ise 35 eser incelenmiştir. Çalışma giriş, üç ana bölüm (kırâat, tecvid, şerh ve hâşiye eserler) ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Birinci bölüm giriş bölümü olup tezin konusu, amacı, çalışmada takip edilen yol, kütüphane ve yazma eser koleksiyonu tanıtımından ibarettir. İkinci bölüm; kıraat ilmiyle alakalı müellifi bilinen ve bilinmeyen eserler, manzum ve nesir telifler, yedi-on kıraate dair ve münferit kıraat yazmaları şeklinde kategorize edilerek ele alınmıştır. Üçüncü bölümde tecvid ilmine dair eserler, yine ikinci bölümdeki gibi mensur-manzum, Arapça ve Osmanlı Türkçesi ile yazılan eserler şeklinde dil ayrımı yapılmıştır. Dördüncü bölümde ise şerh ve hâşiye eserler ana başlığı altında, kırâat ve tecvid ilmi alt başlıkları gibi kategorize edilerek yazma eserler incelenmiştir. Bu çalışmada görülmüştür ki yazma eserler konusunda en büyük problemlerin başında tespit, tasnif, doğru muhteva tanıtımı ile eserleri okuyuculara ulaştırma problemidir. Katalog çalışması önemli olduğu kadar eserlerin fiziki yapılarını da korumak kültür varlığının geleceğe aktarımı noktasında ayrı bir önem arz ettiği görülmüştür. Çalışmanın sonuç kısmı genel değerlendirme, karşılaşılan problemler ve öneriler sunularak sona ermektedir. Anahtar Kelimeler: Kırâat, Tecvid, Diyanet, Kütüphane, Yazma Eser.