Diyet tedavisi uygulanan kalıtsal metabolik hastalıklarda besin reddi ve yutma fonksiyonunun değerlendirilmesi

Kalıtsal metabolizma hastalıkları, metabolik yolakta enzim eksikliği veya yetersizliğine bağlı olarak gelişen ve genellikle otozomal resesif geçiş gösteren hastalıklardır. Yaşam boyu diyet tedavisi gerektiren bu hastalıklarda besin reddi ve çiğneme-yutma problemleri sık görülmekte olup, bu konu üzerine literatürde yeterli çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada, diyet tedavisi uygulanan kalıtsal metabolik hastalıklarda besin reddi ve yutma fonksiyonu değerlendirilmektedir. Çalışmaya, karbonhidrat (%30.6) ve protein (%69.4) metabolizması hastalığı tanısı almış 2-6 yaş arası toplam 49 çocuk dahil edilmiştir. Hastaların sosyodemografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları ve yeme davranışlarını tespit etmek için anket uygulanmış, antropometrik ölçümleri alınmıştır. Malnütrisyon durumunu tespit etmek için STRONGkids tarama testi, yutma değerlendirmesi için Pedi-EAT 10 Ölçeği, besin reddini değerlendirmek için Besin Reddi Ölçeği uygulanmıştır. STRONGkids tarama testi sonuçlarına göre hastaların %85.7'sinde orta düzeyde malnütrisyon riski, %14.3'ünde ise yüksek malnütrisyon riski belirlenmiştir. Hastaların vücut ağırlığı z-skoru düştükçe malnütrisyon riskinin arttığı saptanmıştır (p<0.05). Tamamlayıcı beslenmeye başlama süresi, günlük ara öğün sayısı, besinlerin tüketim şekli ve ailelerin çocuklarının beslenme sürecine dair görüşleri açısından karbonhidrat ve protein metabolizması hastaları arasında anlamlı ilişki olduğu görülmüştür (p<0.05). Karbonhidrat metabolizması hastalarında protein metabolizması hastalarına göre tamamlayıcı beslenmeye daha erken başlandığı, günlük ara öğün sayısının daha fazla olduğu ve besinlerin daha çok püre kıvamında tüketildiği görülmüştür. Ayrıca, karbonhidrat metabolizması hastalarının ailelerinin çocuklarının beslenme süreçlerine ilişkin endişe düzeylerinin protein metabolizması hastalarının ailelerine göre anlamlı düzeyde yüksek olduğu görülmüştür. Pedi-EAT 10 ölçeği puanları ile hasta tanıları arasında anlamlı bir ilişki bulunmuş, karbonhidrat metabolizması hastalarının Pedi-EAT 10 puanlarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Pedi-EAT 10 puanları ile tamamlayıcı beslenmeye 6. aydan önce başlama, öğün süresinin 30 dakikayı aşması, günlük toplam beslenme süresinin 6 saatten fazla olması ve beslenme esnasında zorlanma durumu arasında anlamlı ilişki olduğu belirlenmiş (p<0.05), bu faktörlerin varlığında Pedi-EAT 10 puanlarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Besin Reddi Ölçeği sonuçları ile tamamlayıcı beslenmeye başlama süresi, öğün süresi ve ailelerin çocuklarının beslenmeleri hakkındaki görüşleri arasında anlamlı ilişki olduğu görülmüştür (p<0.05). Tamamlayıcı beslenmeye erken başlayan çocukların besin reddi ölçek puanlarının daha düşük olduğu, öğün süresi uzadıkça besin reddi puanlarının arttığı tespit edilmiştir. Ayrıca, ailelerin çocuklarının beslenmesi konusunda duyduğu endişe durumunda besin reddi puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Çalışma kapsamında ailelerin beslenme sürecine yönelik görüşleri analiz edilmiş ve besin reddi yaşayan çocukların ailelerinde yemek zamanlarının stresli geçtiği, çocuğun beslenmesi konusunda yoğun endişe duydukları tespit edilmiştir. Pedi-EAT 10 ve Besin Reddi Ölçeği puanlarının, STRONGkids tarama testi ile yüksek malnütrisyon riskini belirlemede önemli bir gösterge olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Pedi-EAT 10 puanları 1 birim arttığında, yüksek malnütrisyon riskinin %12.5 artacağı, seçicilik puanları 1 birim arttığında, yüksek malnütrisyon riskinin %24.1 artacağı, neofobi puanları 1 birim arttığında ise yüksek malnütrisyon riskinin %43.0 artacağı görülmüştür. Besin reddi ve yutma bozukluklarının besin alımını etkileyerek malnütrisyon ve büyüme-gelişme geriliğine neden olabileceği belirlenmiştir. Kalıtsal metabolik hastalıkların değerlendirilmesinde çok yönlü parametrelerin kullanımının metabolik kontrolü ve diyete uyumu kolaylaştırabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Kalıtsal metabolizma hastalıkları, malnütrisyon, yutma bozuklukları, beslenme davranışı, diyet tedavisi.