Diyete farklı miktarlarda yucca schidigera tozu katılmasının sıçanlarda plazma leptin, insulin ve tiroid hormonları ile bazı biyokimyasal parametrelere etkilerinin araştırılması.

Saponin içerikli bitkilerin özellikle hipokolesterolemik, hipoglisemik, antiinflamatuar veantiprotozoal etkileri yıllardır araştırılıyor olmasına karşın, enerji metabolizmasında rol alanhormonlarla etkileşimlerini ele alan çalışmalar yok denecek kadar azdır. Bu tez, steroidsaponin içeren Yucca schidigera'nın metabolik hormon düzeylerine ve bazı biyokimyasalparametrelere etkilerinin araştırılması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmamız 15 adet 2-3aylık erkek Sprague-Dawley sıçan içeren biri kontrol, ikisi deneme olmak üzere toplam 3grupta yapılmıştır. Kontrol Grubu (KG) standart rat yemi ile; 100 ppm Y. schidigera grubu(100 ppm YS) standart rat yemi+100 ppm Y. schidigera tozu (Sarsaponin 30®) ve 200 ppmY. schidigera grubu (200 ppm YS) standart rat yemi+200 ppm Y. schidigera tozu (Sarsaponin30®) ilave edilmiş deneme rasyonuyla 30 gün boyunca ad libitum beslenmişlerdir.Çalışmamızda plazma leptin seviyesi KG'na göre her iki deneme grubunda da önemli düzeydeartmıştır (p=0,000). 100 ppm YS Y. schidigera ilavesi plazma insulin düzeylerini hem, hem de200 ppm YS ilave edilen grupta KG'na göre yükseltmiştir (p=0,007). 100 ppm YS tozu ilavesiuygulanan hayvanlardaki plazma ST3 ve ST4 değerleri dışında, her iki deneme grubunun tümtiroid hormon göstergelerini KG'na göre TT3 (p=0,015), ST3 (p=0,021), TT4 (p=0,022), ST4(p=0,019)'ü istatistiksel olarak azaltmıştır. Plazma glikoz düzeyleri deneme gruplarınınikisinde de istatistiksel önemde düşmüştür (p=0,029). Y. schidigera verilen gruplarda plazmatotal kolesterol (p=0,000), trigliserit (p=0,000) ve LDL (p=0,000) düzeyleri KG'na göreistatistiksel olarak düşük, plazma HDL (p=0,002) düzeyi ise, istatistiksel önemde yüksekbulunmuştur. Diyete 100 ppm YS ilavesi, 200 ppm YS ilavesine göre daha fazla kolesteroldüşüşüne yol açmıştır. Öte yandan diyete 200 ppm YS ilavesi plazma trigliserit ve LDLdüzeylerini 100 ppm YS verilmesine oranla istatistiksel olmamakla birlikte daha çokdüşürmüştür. Bulgularımız Y. schidigera ilavesinin plazma HDL seviyelerini yükselttiğinigöstermektedir. HDL artışı bildiren bu bulgu, HDL düzeyinin değişmediği ileri sürülen diğerçalışmalardan ayrılmaktadır. Plazma üre-N düzeyi deneme gruplarında KG'na göreistatistiksel önemde düşük olarak saptanmıştır (p=0,000). Plazma total protein düzeyi Y.schidigera ilaveli gruplarda KG'na göre istatistiksel olmayan bir azalma göstermiş (p=0,134),yine bulgularımıza göre deneme gruplarında istatistiksel önemde olmamakla birlikte serum β-karotin düzeyi artarken (p=0,366), serum A vitamini seviyeleri düşmüştür (p=0,693).Önemli düzeyde artan plazma leptin seviyelerinin Y. schidigera'nın ihtiva ettiği saponinleryanısıra fenolik maddeler, fiber, resveratrol ve stilbenler gibi fitokimyasallardankaynaklanabileceği ve organizmada yağ doku artışına yol açabileceği düşünülmektedir.İnsulin artışı kan glikozunun karaciğerde glikojen, yağ dokuda ise, yağ asiti şeklindedepolanmasına yol açarak yemden yararlanmayı artırabileceği ve verim performansınıyükselteceği; Y. schidigera'nın hipoglisemik ve hipokolesterolemik etkilerinin pethayvanlarda diabetes mellitus oluşumunu baskılamada yararlı olabileceğini göstermektedir.Tez çalışmamızda Y. schidigera'lı gruplardaki artmış plazma HDL düzeyleri literaratüraçısından farklı bir referans niteliğindedir ve ateroskleroz ile diğer kardiyovasküler sorunlarakarşı önemli bir destek oluşturabilir. Steroidal saponin içeriği ile dikkat çeken Y. schidigera,kolesterol ve amonyak bağlayıcı, üreaz aktivitesini önleyici ve azot metabolizmasınıdüzenleyici bir bitki olarak hayvanlarda verimin artırılmasına katkı sağlayabilir. Sıçanlardadiyete uyguladığımız Y. schidigera'nın hayvanlarda protein emilim ve sindirimini dikkatedeğer düzeyde azaltmamış olması ve serum β-karotin düzeylerini hafif de olsa artış yönündeetkilemesi antioksidan statü açısından olumlu karşılanabilir.Sonuç olarak; elde edilen veriler, kronik sindirim bozukluklarının önlenmesi ile enerjimetabolizması ve hormonal işleyişin düzenlenmesinde koruyucu hekimlik uygulamalarınakatkı sağlayabilecektir. Ayrıca Y. schidigera'nın insanlar için yeni bir fitokimyasal besindesteği, hayvanlar için ise, yeni bir rasyon bileşeni olarak değerlendirilebileceğidüşünülmektedir.Anahtar Kelimeler: Yucca schidigera, Steroidal Saponin, Leptin, İnsulin, Tiroid Hormonları,Antioksidan, Fitokimyasal.