Diyetle fitokimyasal alımının obezite ile ilişkili parametrelere etkisi

Son dönemde besinlerde doğal olarak bulunan biyoaktif fitokimyasalların obezitenin önlenmesi ve tedavisindeki potansiyel etkileri dikkat çekmektedir. Bu çalışma, diyetle toplam fitokimyasal alımının saptanmasına yönelik geliştirilen "Fitokimyasal İndeks" (PI) kullanılarak, fitokimyasal alımının obezite ile ilişkili parametrelere etkisini incelemek amacıyla planlanmıştır. Çalışmaya 18-50 yaş arası 300 birey (138 kadın, 162 erkek) dahil edilmiş; katılımcılar Beden Kütle İndeksi (BKİ) değerlerine göre, kontrol (BKİ: 18,50-24,99 kg/m2 olanlar) ve çalışma (BKİ: ≥25,00 kg/m2 olanlar) gruplarına ayrılmıştır. Bireylerin genel özellikleri, beslenme alışkanlıkları, sigara ve alkol kullanma durumları ile fiziksel aktivite düzeyleri kaydedilmiştir. Beslenme durumunu değerlendirmek ve PI puanını hesaplamak amacıyla, 24-saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı alınmıştır. Diyet PI puanı, fitokimyasallar yönünden zengin besinlerden gelen enerjinin günlük enerji alımındaki yüzdesi olarak hesaplanmıştır. Antropometrik ölçümler araştırmacı tarafından alınmış, biyokimyasal analizler için açlık ve tokluk kan örnekleri toplanmıştır. Toplanan örneklerde serum açlık ve postprandiyal glukoz ve insülin, serum total kolesterol, HDL kolesterol, LDL kolesterol, VLDL kolesterol, trigliserit, 25(OH)D vitamini, adiponektin ve toplam antiosidan kapasite düzeyleri analiz edilmiştir. Ayrıca bireylerin sistolik ve diyastolik kan basınçları ölçülmüş ve HOMA-IR değerleri hesaplanmıştır. Katılımcıların BKİ değerleri ortalaması kadınlarda çalışma grubunda 28,6 kg/m2, kontrol grubunda 22,7 kg/m2 (p<0,001); erkeklerde ise çalışma grubunda 28,0 kg/m2, kontrol grubunda 23,4 kg/m2 olarak saptanmıştır (p<0,001). Diyet PI puanı kadınlarda çalışma grubunda 24,4±15,31 puan, kontrol grubunda 23,8±12,4 puan olarak bulunmuş (p=0,786), erkeklerde ise çalışma grubunda 21,9±13,00 puan, kontrol grubunda 19,1±10,46 puan olarak hesaplanmıştır (p=0,132). Diyet PI puanı yüksek olan bireylerin diyetle posa, MUFA (%), karoten, C vitamini, potasyum ve magnezyum alımlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Ayrıca, diyet PI puanı yüksek olanların tam tahıl, meyve, sebze, kurubaklagiller, yağlı tohumlar, zeytin ve zeytinyağı tüketimlerinin daha fazla olduğu kaydedilmiştir (her biri için p<0,001). Diyetle fitokimyasal alımı her iki cinsiyette de antropometrik ölçümlerin hiçbiri ile önemli bir ilişki göstermemiştir (her biri için p<0,05). Çalışma grubundaki kadınlarda diyet PI puanı serum total kolesterol, HDL kolesterol ve LDL kolesterol ile pozitif ilişki gösterirken (her biri için p<0,05), erkek bireylerde ve kontrol grubunda kan lipit parametreleriyle fitokimyasal alımı arasında ilişki saptanmamıştır (her biri için p>0,05). Diyet PI puanı ile açlık ve postprandiyal glukoz ve insülin, serum 25(OH)D vitamini, serum adiponektin, serum toplam antiosidan kapasite düzeyleri ve sistolik ve diyastolik kan basıncı değerleri arasında ilişki bulunmamıştır (her biri için p>0,05). Bu çalışmada, diyet PI değerindeki artışın obezite ile ilişkili antropometrik ölçümler ve biyokimyasal parametreler üzerinde olumlu etkisi olduğu hipotezi desteklenmemiştir. Diyetle fitokimyasal alımının arttırılması obezitenin önlenmesi ve tedavisinde uygun bir strateji olarak görülmesine karşın, diyetle fitokimyasal alımının değerlendirilmesinde zorluklar yaşanmaktadır. Bu doğrultuda, diyetle fitokimyasal alımının değerlendirilmesinde kullanılacak hassas, pratik ve geçerli araçların geliştirilmesi önem taşımaktadır. Bu nedenle, hem PI yönteminin kullanıldığı hem de yeni araçların geliştirildiği yeni çalışmalarla bu alandaki gereksinim karşılanmalıdır.