Doğa temelli çevre eğitiminin öğretmen adaylarının çevresel kimliklerine ve pedagojik yeterliliklerine yansıması

Bu araştırmanın amacı, doğa temelli çevre eğitiminin öğretmen adaylarının çevresel kimliklerine ve pedagojik yeterliklerine yansıması belirlemektir. Çalışmada çevresel kimlik; bireylerin doğayla olan bağlarını güçlendirmeleri, çevreye yönelik tutumlarının olumlu yönde gelişmesi ve sürdürülebilir tüketim davranışlarını benimsemeleri şeklinde çok boyutlu bir yapı olarak ele alınmıştır. Araştırmanın odağında, öğretmen adaylarının okul dışı öğrenme ortamlarına yönelik ders planı hazırlama, sunma ve özyeterlilik algılarındaki değişimlerinin yanı sıra, çevreye duyarlı kimlik geliştirme süreçleri yer almaktadır. Öğretmen adaylarının çevre bilinci kazanmaları ve bu farkındalığı gelecekteki öğrencilerine etkili bir şekilde aktarabilmeleri, sürdürülebilir bir topluma katkı sağlama açısından kritik bir unsurdur. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırmasına göre desenlenmiştir. 2023-2024 eğitim-öğretim yılı güz döneminde ana uygulamaları gerçekleştirilen araştırma Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesindeki Çevre ve İnsan Dersini alan 42 öğretmen adayı ile gerçekleştirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda 10 haftalık bir ders içeriği hazırlanmıştır. Araştırma kapsamında katılımcılara doğa temelli çevre eğitimi dersi üç kez okul dışı ortamlarda, üç kez araştırma sorgulama yöntemiyle, birer kez de probleme dayalı öğrenme, oyun temelli öğrenme ve tasarım temelli öğrenme yöntemiyle sınıf içinde gerçekleştrilmiştir. Veri çeşitlemesi yöntemi kullanılarak hem nitel hem de nicel veri toplanmıştır. Nitel veri toplama aracı olarak ders planları , yansıtma raporları, teknik gezi raporu, ders değerlendirme raporları, ağaç künyesi gözlem notları, masal küpü çizimleri ve mikro öğretimde öz değerlendirme raporlarından elde edilen veri dökümleri kullanılmıştır. Nicel veri toplama aracı olarak ise Yeni Çevresel Paradigma Ölçeği (Aytaç ve Öngen, 2012), Doğa Deneyimine Bağlı Çevre Eğitimine Yönelik Özyeterlik Algısı Ölçeği (Sarışan-Tungaç, Alıcı, Ünaldı-Coral, 2016) ve araştırmacılar tarafından geliştirilen Sürdürülebilir Tüketim Davranışı ve Niyeti Ölçeği kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılca kodlar ve temalar oluşturulmuş, nicel veriler ise Jamovi (Version 2.4.5; The Jamovi Project, 2023) ve IBM SPSS Statistics (Version 29; IBM Corp., 2022) yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde Açımlayıcı Faktör Analizi ve Doğrulayıcı Faktör Analizi kuıllanılırken ölçeklerin etkisini analiz etmek için bağımlı örneklem t-testi uygulanmıştır. Araştırmanın sonucunda, doğa temelli çevre eğitiminin öğretmen adaylarının çevresel kimlik gelişimine katkı sağladığı görülmüştür. Nicel bulgular, çevresel tutumlarda ve sürdürülebilir tüketim davranışlarında olumlu değişimler olduğunu ortaya koyarken, nitel veriler çevresel sorumluluk bilincinin arttığını ve doğa deneyimlerinin bireylerin çevresel kimliklerini pekiştirdiğini göstermektedir. Ancak, sürdürülebilir tüketim niyetlerinde düşüş saptanmıştır. Bu durum bireylerin motivasyon süreçleri ve bilişsel değerlendirmeleri bağlamında ele alınmıştır. Bu doğrultuda, ekolojik kimlik gelişimini destekleyen çevre eğitimi programlarının uzun vadeli etkilerini artırmak için doğa temelli deneyimlerin artırılması, davranışların yalnızca uygulama aşamasında değil sürdürülebilir bir alışkanlığa dönüşmesini sağlayacak stratejilerin geliştirilmesi önerilmektedir.