Doğal ve kültürel peyzajlarda görsel kalite analizi: Aydın ili örneği

Materyal ve Yöntem: Araştırmanın ana materyallerini; Aydın İli Dilek Yarımadası Büyük Menderes Deltası Milli Parkı, Bafa Gölü Tabiat Parkı, Efeler İlçesi, Aydın İli tarımsal alanları, Aydın İli sanayi alanları, Aydın İli Söke İlçesi Eski Doğanbey Köyü oluşturmuştur. Çalışmada, görsel kalite değerlendirme yöntemi kullanılmıştır. Yöntem, araştırma hipotezinin kurgulanması, veri toplama, analiz alanlarını belirleme, istatistiksel analizler ve verilerin sentezi aşamalarından oluşmuştur. Görsel kalite analizi ve peyzaj özellikleri arasındaki karşılıklı ilişkiler Spearman's korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Aydın ilinin 2021-2022 yılı Eylül ve Mart aylarında araştırma alanlarını temsil eden 1890 adet fotoğraf çekilmiştir. Çalışmada doğal ve kültürel peyzaj (kentsel peyzaj (Aydın kenti), kırsal peyzaj), (tarımsal peyzaj, sanayi peyzajı ve geleneksel yerleşim) tipine uygun 36 adet fotoğraf seçilmiş ve 8 adet peyzaj özelliği (canlılık, uyum (harmoni), büyüleyicilik, doğallık, ilginçlik, bitki varlığı, renk çeşitliliği, görsel tercih) belirlenmiş ve 120 katılımcıya değerlendirmeleri için Görsel Kalite Analizi formu sunulmuştur. Değerlendirilen fotoğraflardan görsel tercih puanlarının (GTP) ortalamaları incelenerek, her peyzaj tipinden en yüksek puanı alan fotoğraf belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; Doğal Peyzaj tipinden; Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası Milli Parkının fotoğraflarından 6. fotoğrafın (MP6) (GTP=5,5250), Bafa Gölü Tabiat Parkı fotoğraflarından 5. fotoğrafın (BGTP5) (GTP=5,8167), Kültürel Peyzaj tipinde yer alan, Kentsel Peyzaj fotoğraflarından; Aydın Kentine ait 4. fotoğraf (AK4) (GTP=3,3250) ve 6. fotoğraf (AK6) (GTP=3,3250)'ların, Kırsal Peyzaj tipinde yer alan Tarımsal Peyzajlara ait fotoğraflardan, 5. fotoğrafın (TP5) (GTP=4,2250), Sanayi Peyzajlarına ait fotoğraflardan, 2. fotoğrafın (SP2)(GTP=3,1917), Geleneksel Yerleşim fotoğraflarından 6. fotoğrafın (GY6) (GTP=6,0667) görsel tercih puanları diğer fotoğraflara göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Çalışmada incelenen tüm parametreler içinde en yüksek değerin Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası Milli Parkı'nda doğallığa, Bafa Gölü Tabiat Parkı'nda büyüleyiciliğe, Aydın Kenti (Efeler İlçesi)'nde canlılığa, tarımsal peyzajda doğallığa, sanayi peyzajında bitki varlığına ve geleneksel yerleşimlerde ise canlılığa verildiği belirlenmiştir. Sonuç: Çalışmada, görsel kaliteleri belirlenen peyzajların, görsel kaynak değerlerinin, peyzaj planlama, peyzaj koruma, peyzaj tasarımı ve peyzaj yönetimi açısından değerlendirilmesi için öneriler sunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Görsel kalite analizi, doğal peyzaj, kültürel peyzaj, kentsel peyzaj, Aydın ili