Doğal taş ve mermer üretiminin çevresel etkileri ve atık yönetiminin incelenmesi: Bilecik ili örneği

Doğal taş ve mermer ocakları ve mermer işleme tesislerinde sürdürülebilir, ekonomik ve çevreci bir atık yönetim modeli oluşturulabilmesi için, öncelikle oluşan atıkların tür ve miktarının belirlenmesi şarttır. Bu ihtiyaçtan yola çıkılarak planlanan bu çalışmada, doğal taş ve mermer ocakları ile işleme tesislerinin çevresel etkilerinin incelenebilmesi ve ortaya çıkan atık tür ve miktarlarının belirlenmesi ve mevcut kullanılan bertaraf yöntemlerinin yeterliliklerinin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışma sahası olarak Türkiye'nin bu sektördeki önemli merkezlerinden birisi olan Bilecik ili seçilmiştir. Yapılan saha çalışmaları, açık maden ocağı olarak işletilen doğal taş ve mermer ocakları ve mermer işleme tesislerinin her ikisinde de temel prosesin mermer kesim işlemi olduğunu ve oluşan en önemli atıkların atık su, arıtma çamuru ve pasa olduğunu göstermiştir. Mermer kesim işlemi sırasında kullanılan soğutma suları, mermer tozları ile karışarak atık suları oluşturmakta ve oluşan atık sular çöktürme havuzlarında arıtılmaktadır. Kullanılan çöktürme havuzlarının yeterliliği incelenmesi amacı ile çöktürme havuzlarının giriş ve çıkışından atık su numuneleri alınmış ve Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo 7.5.'te bulunan parametreler olan askıda katı madde, renk, yağ ve gres, krom(+6) ve pH parametreleri belirlenerek, limit değerlerle karşılaştırılmıştır. Sonuçlar mermer ocakları ve işleme tesisi çöktürme havuzlarının her ikisinde de çıkış suyu değerlerinin, yönetmelikteki limit değerlerin altında olduğunu göstermiştir. Bu durum kullanılan çöktürme havuzlarının gerekli arıtma işlevini yerine getirdiği şeklinde yorumlanmıştır. Bununla birlikte çöktürme havuzları ile atık su arıtımı sonucunda önemli miktarda arıtma çamuru oluşmaktadır. Alınan çamur numunelerinde yapılan analizler, arıtma çamurunun katı atık düzenli depolama sahası sınıflarına göre III. sınıf düzenli depolama sahalarında depolanmaya uygun olduğunu göstermiştir. Elde edilen tüm sonuçlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde, doğal taş ve mermer ocakları ile mermer işleme tesislerinde oluşan atık suların uygun yöntemlerle arıtılması ve yer altı ve yüzey sularına karışarak kirlilik oluşturmalarının önlenmesinin gerektiği, arıtma çamurları ve pasa atıkları için yeni ve faydalı kullanım alanları geliştirilmesi için çalışmalar yapılması ve faaliyet sonunda maden ocaklarının uygun tekniklerle kapatılmasının sektörün sürdürülebilirliği, doğal çevre ve insan sağlığının korunması açısından önemli olduğu sonucuna varılmıştır.