Doğal ürünlerde fosfodiesteraz 5 enzimi inhibitörlerinin tayini

Erektil disfonksiyon, cinsel aktivite için yeterli ereksiyonun sağlanamaması ve/veya sürdürülememesi durumunun süreklilik kazanması biçiminde tanımlanır. Erektil disfonksiyonun tedavisinde vardenafil, sildenafil, avanafil, udenafil, mirodenafil ve tadalafil gibi sentetik fosfodiesteraz 5 (PDE5) enzim inhibitörleri kullanılmaktadır. Bu tez; spektrofotometrik, elektroanalitik ve kromatografik çalışmalar olmak üzere genel olarak 3 farklı bölümden oluşmaktadır. Tezin birinci bölümünde, PDE5 enzimini inhibe eden doğal inhibitörlerin tayinleri amaçlanmıştır. Spektrofotometrik çalışmalar sonunda PDE5 enzimi ve sildenafil sitrat inhibitörü arasında herhangi bir kimyasal etkileşimin tespit edilememesi nedeniyle PDE5 enzim inhibitörlerinin varlığını tespit edebilecek bir yöntem geliştirilememiş, böylece bitkilerde PDE5 enzim inhibitörü özelliği gösteren türlerin tayinleri gerçekleştirilememiştir. Tezin ikinci bölümünde gerçekleştirilen elektroanalitik deneysel çalışmalarda, sildenafil sitrat ve tadalafilin eş zamanlı tayini için adsorptif sıyırma doğrusal taramalı voltammetrik yöntemi geliştirilmiştir. Voltammetrik çalışma elektrodu olarak çok duvarlı karbon nanotüplerle modifiye edilmiş camsı bir karbon elektrot kullanılmıştır. Sildenafil sitrat ve tadalafil analitlerinin her ikiside adsorpsiyon afiniteleri nedeniyle modifiye yüzeyde kendiliğinden birikmiştir. Sildenafil sitrat ve tadalafilin elektrokimyasal davranışını değerlendirmek için döngüsel voltammetri takip edilmiştir. Geliştirilen yöntem sildenafil sitrat ve tadalafil için sırasıyla 0.9997 ve 0.9985 korelasyon katsayısı ile 0.01-0.50 µM aralığında doğrusaldır. Her iki analit için geliştirilen yöntemin LOQ'ları 0.010 µM olarak belirlenmiştir. Yöntemin gün içi ve günler arası tekrarlanabilirliği tüm durumlarda % 10 RSD'dan düşüktür. Geri kazanım değerleri % 83 ile % 94 arasındadır. Önerilen yöntemin uygulanabilirliği, analitlerin iki farklı katkılı numunede (bir enerji içeceği ve geleneksel bir bitkisel ürün) belirlenmesiyle incelenmiştir. Tezin üçüncü bölümünde gerçekleştirilen kromatografik deneysel çalışmalarda; HPLC-UV sistemi kullanılarak vardenafil, sildenafil, avanafil, udenafil, mirodenafil ve tadalafil türlerinin eşzamanlı tayini üzerine bir yöntem ortaya koyulmuştur. Optimizasyon çalışmaları sonunda, kromatografik şartlar 1.0 mL/dk akış hızı ile hareketli faz A: 0.01 M pH:3.2 formik asit/format tamponu, hareketli faz B: asetonitril, gradient programı (A:B): 0-8.5dk 72:28, 8.5-20dk 50:50 (v:v), enjeksiyon hacmi 50 μL şeklinde belirlenmiş olup, absorpsiyon ölçümleri 230 nm'de gerçekleştirilmiştir. Analit sinyalleri üzerinde matriks etkisinin % 2.00-49.10 aralığında olması, vardenafil, udenafil, mirodenafil, tadalafil sinyallerini güçlendirdiği; sildenafil ve avanafil sinyallerini ise baskıladığı görülmüştür. Bu nedenle, matriks etkisini minimum düzeyde tutmak için kromatografik çalışmaların tamamı matriks ortamında gerçekleştirilmiştir. Geliştirilen bu kromatografik yöntem vardenafil, sildenafil, avanafil, udenafil, mirodenafil ve tadalafil için sırasıyla 0.9981; 0.9982; 0.9995; 0.9995; 0.9984; 0.9997 korelasyon katsayıları ile 0.5-50 mg/L aralığında oldukça doğrusal olup, yöntemin LOD değerleri 0.10; 0.07; 0.07; 0.09; 0.11; 0.03 mg/L olarak, LOQ değerleri 0.32; 0.23; 0.23; 0.30; 0.38; 0.12 mg/L olarak belirlenmiştir. Yöntemin gün içi ve günler arası tekrarlanabilirliği tüm durumlarda % 2.67 RSD'dan düşüktür. Geri kazanım değerleri % 87.66 ile % 101.47 arasındadır. Doğruluk çalışmasında, 1 ve 25 mg/L konsantrasyonları için sırasıyla en büyük yüzde bağıl hata değeri 5.81 ve 3.30 olarak hesaplanmıştır. Manisa ve İzmir'de yer alan aktarlardan satın alınan geleneksel bitkisel ürünlerde ve marketlerden satın alınan enerji içeceklerinde, geliştirilen HPLC-UV yöntemi ile bu sentetik PDE5 inhibitörlerinin tayini gerçekleştirilmiştir. Ereksiyonu sağlamak amacıyla bitkisel ürünlerin tamamına önemli miktarlarda sildenafil sitratın eklendiği belirlenmiştir. Elde edilen sonuçları karşılaştırmak amacıyla bu ürünlerden bazılarının LC-MS/MS yöntemi ile analizleri gerçekleştirilmiş, HPLC-UV ve LC-MS/MS yöntemleri ile elde edilen sonuçların birbirine oldukça yakın olduğu görülmüştür.