Doğu Karadeniz bölgesinde geçmişten günümüze vernaküler mimari

Tarih boyunca toplumların 'üstün özellik taşımayan' bireyleri tarafından ortaya koyulmuş olan "Vernaküler Mimari"nin tarihsel gelişimi ve Anadolu coğrafyasında Doğu Karadeniz Bölgesinin vernaküler birikimi ve günümüzdeki durumu incelenmiştir. Mmarlığın başlangıcı sayılan barınma duygusu ve insanın, doğanın olumsuz şartlarına karşı koyma hissi isanı önce geçici korunaklar bulmaya daha sonra ise kalıcı mekânlar oluşturmaya yöneltmiştir. Dolayısıyla mimarlığın temelinde konutun yattığını söylemek yanlış olmamaktadır. Vernaküler Mimari incelenirken; bu kavramın dünyada ilk ortaya çıkışı ve etkileri irdelenmiş, insanoğlunun, tarih boyunca, arada mesafeler de olsa benzer coğrafi koşullarda benzer mimari sonuçlara ulaştığı gösterilmiştir. İnsanoğlunun kalıcı konutları ilk ortaya koyduğu coğrafya olan Anadolu coğrafyasındaki vernaküler yapı kültürü bu noktada önem taşımaktadır. Bu nedenle daha sonra Türkiye'deki durum üzerinde incelemeler ve örneklendirmeler yapılmıştır. Çalışma kapsamında, Anadolu coğrafyası içinde, gerek doğal koşulları ve konumuyla ortaya çıkan ahşap varlığının, gerek tarih boyunca çok farklı kültürlerin hayat şekillerinin biçimlendirdiği yapı kültürünün son derece özgün örnekler verdiği Doğu Karadeniz Bölgesindeki Vernaküler Mimari ürünleri incelenmiştir. Ayrıca günümüzde dahi örnekler göstermektedir ki; bölge insanı çok uzun süreler boyunca doğayla beraber yaşamayı öğrenmiş ve pratik çözümler ortaya koyarak belli bir yapı kültürüne ulaşmışlardır. Literatürden elde edilen bilgilerle, Vernaküler Mimari iki dönem altında; sanayileşme ve modernleşme öncesi döneme kadar olan vernaküler birikim 'geçmişten günümüze' ve sonraki dönemde ortaya çıkan durum 'günümüz' olarak incelenmiştir. Bölgede yapılan kazılardan elde edilen bilgiler sayesinde yaklaşık dört bin yıllık bir ahşap-taş birlikteliğinden oluşan yapı kültürünün sanayileşme sürecine kadar olan dönemi 'geçmişten günümüze' başlığı altında incelenmiştir. Bu dönemde ortaya çıkan yapıların malzemelerini doğal çevre, tipolojilerini ise bölgede yaşayan toplumların yaşam biçimlerinin oluşturduğu gözlemlenmiştir. Sanayileşmeyle başlayan nüfus artışı, göçler, ve bölgeye giren makine üretimi yapı malzemeleriyle ortaya koyulan, bölge doğal şartlarına uyumsuz olan niteliksiz yapılar ise 'günümüz' vernaküler yapıları başlığı altında incelenmiştir. Günümüzde 'doğayla beraber yaşa' ilkesinin değişerek, 'doğaya karşı mücadele et' şekline dönüştüğü görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Vernaküler Mimari, Yöresel Malzeme, Fiziksel Çevre Etkenleri, Sosyo-ekonomik ve sosyo-psikolojik çevre etkenleri, Doğu Karadeniz Bölgesi