Doğu Karadeniz Havzası'nda kirlilik yüklerinin değerlendirilmesi

Bu çalışmada, Doğu Karadeniz Havzası'nda, noktasal ve yayılı kirletici kaynaklardan alıcı ortamlara ulaşabilecek kirlilik yüklerinin saha çalışması ve literatür çalışmaları ile tahmin edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında Coğrafi Bilgi Sisteminde (CBS) havza sınırları belirlenmiş, havza içerisinde yer alan yerleşimlerden nüfusu 2000'in üzerinde olan tüm yerleşimler ve tüm belediyeler (208 yerleşim yeri), havza için kirlilik yükü açısından öncelik oluşturan tekil endüstriler ile faaliyetteki tüm Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) saha çalışmasında yerinde ziyaret edilerek atıksu altyapı durumu, katı atık yönetimi durumu ile ilgili bilgiler alınmıştır. Ayrıca bu kapsamda, sahada kentsel ve endüstriyel AAT deşarjları, doğrudan deşarjlar, Derin Deniz Deşarjları (DDD) ile düzenli/düzensiz katı atık sahaları ile ilgili bilgiler ve koordinatlar alınmıştır. Sahada toplanan veriler, Bakanlık taşra teşkilatlarından alınan veriler ve kurum/kuruluşlarca oluşturulan raporlardan elde edilen verilerden faydalanılarak güncellenmiş, öncelikle 2017-2040 yılları arasındaki havza nüfusu tahmini yapılmış, havzada noktasal ve yayılı kaynaklardan alıcı ortama ulaşabilen kimyasal oksijen ihtiyacı (KOİ), toplam azot (TN) ve toplam fosfor (TP) yükleri tahmin edilmiştir. Çalışma sonucunda kirlilik yüklerinin kaynakları; noktasal azot yükleri açısından % 96 oranla kentsel kirlilik yükleri, %2 oranla endüstri ve %2 oranla katı atık sızıntı suları kaynaklı kirlilik yükleri, noktasal fosfor yükleri açısından %99 kentsel, %1 endüstriyel kaynaklı, yayılı azot yükleri açısından %35 oranla tarım faaliyetlerinde gübre kullanımı, %30 oranla arazi kullanımı, %15 oranla hayvancılık faaliyetleri, %11 oranla atmosferik taşınım, %6 oranla foseptik kullanımı, %3 oranla katı atık sızıntı suları, yayılı fosfor yükleri açısından %33 oranla hayvancılık faaliyetleri, % 29 oranla foseptik kullanımı, %20 oranla arazi kullanımı, % 16 oranla tarım faaliyetlerinde gübre kullanımı ve %2 oranla katı atık sızıntı suları olduğu tespit edilmiştir. Doğu Karadeniz Havzasında noktasal kirlilik kaynağı olarak kentsel, yayılı kirlilik kaynağı olarak tarım ve hayvancılık faaliyetleri ile arazi kullanımı baskındır. TN ve TP yükleri olarak değerlendirildiğinde noktasal ve yayılı yüklerin oranı sırasıyla azot parametresine göre %17 ve %83, fosfor parametresine göre %51 ve %49'dur. Havza içerisinde en fazla TN ve TP yükü Ordu-Giresun Suları ve Trabzon Suları alt havzalarından kaynaklanmaktadır.