Doğu Karadeniz kıyısal alanında Akdeniz midyesinin (Mytilus galloprovincialis) radyoaktivite seviyelerinin belirlenmesi

Doğu Karadeniz Bölgesi'nde Giresun, Trabzon, Rize ve Artvin illerinin kıyıları boyunca 12 istasyondan mevsimsel olarak toplanan üç farklı büyüklükte Akdeniz midyesi (Mytilus galloprovincialis) yumuşak dokusu, deniz suyu ve sediment örneklerinde doğal (226Ra, 232Th ve 40K) ve yapay (137Cs) radyoaktivite seviyeleri germanyum (HPGe) dedektörü kullanılarak ölçülmüştür. Deniz suyu, sediment ve Akdeniz midyesi yumuşak doku örneklerinde aktiflik konsantrasyon değerlerinin sırasıyla 226Ra için 1,07‒8,21 mBq L-1, 5,89‒23,13 Bq kg-1, 0,69‒14,37 Bq kg-1, 232Th için 1,56‒6,71 mBq L-1, 6,32‒25,29 Bq kg-1, 1,05‒14,39 Bq kg-1, 40K için 102,66‒559,40 mBq L-1, 163,84‒546,92 Bq kg-1, 197,87‒535,05 Bq kg-1, 137Cs için 0,49‒2,68 mBq L-1, 1,40‒54,35 Bq kg-1, 0,16‒7,71 Bq kg-1 aralığında değiştiği gözlemlenmiştir. Bunlara ilaveten deniz suyu, sediment ve Akdeniz midyesi yumuşak doku örnekleri için soğurulan gama doz hızı (D), radyum eşdeğer aktifliği (Raeq), dış tehlike indeksi (Hex) ve yıllık etkin doz (YED) değerleri hesaplanmıştır. Ayrıca, Akdeniz midyesi yumuşak doku örneklerinde elde edilen radyoaktif konsantrasyon sonuçlarından Akdeniz midyesi tüketimine bağlı olarak insanlar tarafından radyonüklidlerin günlük alımı (GA), yıllık alınan etkin doz (YAED), kanserojen risk (KRm) parametreleri hesaplanmıştır. Sediment örneklerinde elde edilen aktivite sonuçlarından da kanserojen risk (KRs) değerleri belirlenmiştir. Akdeniz midyesi yumuşak doku örneklerinde 232Th ve 137Cs aktiflik konsantrasyon değerlerine göre midye büyüklükleri arasında istatistiksel açıdan fark olmasına rağmen (p<0,05), 226Ra ve 40K aktiflik konsantrasyonlarına göre büyüklükler arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir (p>0,05). Radyonüklidlerin aktiflik konsantrasyon sonuçları ve hesaplanan radyolojik risk parametreleri uluslararası sınır değerleri ve literatürde yapılan çalışmalarla karşılaştırılmıştır. Ölçülen radyoaktivite değerleri tüm numunelerde doğal radyonüklidler için dünya ortalaması sınırlarında gözlenirken, Çernobil sonrası radyoaktif bulutlarla bölgemize kadar ulaşan 137Cs radyonüklidinin etkisinin kısmen de olsa hala sürdüğünü göstermektedir. Ayrıca yapılan hesaplamalar, ortalama aktiflik konsantrasyonlarının halk sağlığı açısından herhangi bir risk taşımadığını göstermiştir.