Doğu kayını (Fagus orientalis L.) ve Anadolu karaçamı (Pinus nigra Arnold. subsp. pallasiana Lamb. (Holmboe)) tohumlarında yaşlanmayı geciktirici uygulamalar

Zengin tohum yılları arasındaki köprüyü kurmada bitkilerin tohumlarının gerek kısa süreli gerekse de uzun süreli depolanması, tohum ihtiyacının etkin bir şekilde karşılanması açısından önem arzetmektedir. Bu hususta sıcaklık ve nem gibi depolama koşullarının optimal olması öne çıkan faktörlerdir. Ancak, tohumlar uygun sıcaklık ve nem koşulları altında depolansalar dahi zamanla doğal yaşlanma etkisi ile oksidatif bozulmaya maruz kalmakta olup, tohumda bozulmalar meydana gelebilmektedir. Bu kapsamda; tohumun canlılığını kaybetmesi kaçınılmazdır. Dolayısıyla tohum bozulmasını yavaşlatmak ve tohum canlılığını arttırmak giderek daha da önemli hale gelmektedir. Bu çalışmada; zengin tohum yıllarında hasat edilen tohumların kullanımlarından artan ve bir sonraki üretim planlamaları için kullanılmak üzere belirli süre depolanan tohumlarda yaşanan yaşlanma etkilerinin belirlenmesi, buna bağlı olarak meydana gelen yaşlanmanın geciktirilmesi ve düşen çimlenme kapasitesinin iyileştirilmesi esas alınmıştır. Bu çalışmada; zamanla yaşlanan veya çimlenme kapasitesi düşen tohumların farklı kaplama materyalleri ve priming uygulamaları ile geri dönüşümünün sağlanması yani kullanılabilir özelliğe kavuşması sürdürülebilir ormancılıkta biyolojik ve ekonomik açıdan çok önemlidir. Özellikle ara tohum kategorisinde yer alan Doğu kayını (Fagus orientalis L.) tohumlarında yaşlanmanın geciktirilmesi, depo ömrünün uzatılması amaçlanırken, ortodoks tohum grubunda yer alan yaşlanma seyrinin daha yavaş olduğu Anadolu karaçamı (Pinus nigra Arnold. subsp. pallasiana Lamb. (Holmboe)) tohumlarında çimlenme kapasitesindeki düşüşün iyileştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla doğu kayını tohumlarında kitosan (%0,25 ;%0,50; %0,75), kitosan+BHT [Bütillenmiş hidroksitoluen (100 ppm)] +BHA [Bütillenmiş hidroksianisol (200 ppm)], kitosan+%10 propolis kaplama materyalleri kullanılırken, Anadolu karaçam tohumlarında kitosan (%0,25; %0,50; %0,75), hümik asit (%3; %6; %12) ve deniz yosunu (%0,30; %0,60; %1,20) ile yapılan priming (tohum ön işlem) materyalleri kullanılmıştır. Doğu kayını tohumlarında yapılan analizler sonucu; depolama süresince kontrol grubu tohumlarında zamanla elektriksel iletkenlik (EC), malondialdehit (MDA) ve hidrojen peroksit (H2O2) artmışken, toplam yağ içeriği, toplam fenolik madde, toplam serbest radikal temizleme aktivitesi (DPPH) ile toplam çözülebilir protein ve SOD (süperoksit dismutaz) enzim aktivitelerinde azalmanın önemli olduğu belirlenmiştir. Doğu kayını tohumlarında kullanılan kaplama materyallerinin yaşlanmayı geciktirici etkisi önemli bulunmuş olup, bu materyaller arasında kitosanın yaşlanmayı geciktirmede daha etkin olduğu belirlenmiştir. Yaşlı karaçam tohumlarında (2006 hasat yılı) EC, MDA ve H2O2 miktarları ile SOD ve POD (peroksidaz) enzim aktivitelerinde artış tespit edilirken, CAT enzim aktivitesi, toplam suda çözülebilir protein, toplam yağ miktarı, toplam fenolik madde ve DPPH aktivitesinde azalışlar olduğu belirlenmiştir. Anadolu karaçamı yaşlı tohumlarında kitosan uygulamasının kontrol grubu tohumlara göre çimlenme hızı ve yüzdesini önemli ölçüde arttırdığı, buna karşılık deniz yosunu uygulamasının ortalama çimlenme süresini kontrole göre önemli ölçüde azalttığı belirlenmiştir.