Doktora öğrencilerine sunulan araştırma derslerine yönelik öğretim programlarının değerlendirilmesi

Bu araştırmada Orta Karadeniz bölgesinde bulunan bir üniversitede doktora düzeyinde sunulan araştırma derslerine yönelik öğretim programları değerlendirilmektedir. Karma araştırma yönteminden eş zamanlı iç içe geçmiş desenin benimsendiği bu çalışmada farklı rollere sahip katılımcılar yer almaktadır. Bu katılımcılar, araştırma derslerine katılan doktora öğrencileri, araştırma derslerini veren öğretim üyeleri, doktora tez danışmanlığı yapan öğretim üyeleri ve tez döneminde bulunan doktora öğrencileridir. Araştırmanın nicel verileri Araştırmaya Yönelik Tutum Ölçeği (Yapalak ve Ilgaz, 2012), İstatistiğe Yönelik Tutum Ölçeği (Schau, 2003; Emmioğlu ve ark. 2018) ve Akademik Sahtekarlık Eğilimi Ölçeği (Eminoğlu ve Nartgün, 2009) aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmanın nitel verileri ise yarı yapılandırılmış görüşme formları ve gözlem formları aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmanın veri toplama süreci 2017-2018 öğretim yılının güz yarıyılında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nitel verileri MAXQDA programından yararlanılarak betimsel nitel veri analizi yöntemi ile çözümlenmiştir. Nicel verilerin analizinde SPSS 22 paket programı kullanılmış ve bağımlı gruplar t-testi ile analizler gerçekleştirilmiştir. Çalışmada araştırma dersleri eğitim programlarının incelenmesi beş ana başlıkta gerçekleştirilmiştir: Durum analizi, kapsam değerlendirme, süreç değerlendirme, toplam değerlendirme ve meta değerlendirme. Çalışma kapsamında incelenen araştırma derslerinin temel amacının araştırma yapmak için gereken bilgi ve becerileri kazandırmak olarak görüldüğü ortaya çıkmaktadır. Araştırma derslerine ait ders izlenceleri, öğretim üyelerinin görüşleri ve gözlem raporları ışığında, ders esnasında tartışmaya ve uygulamalara yer verildiği tespit edilmiştir. Derslerin öğretim üyelerinin ofislerinde ya da küçük sınıf ya da salonlarda yapıldığı gözlenmiştir. Sınav evraklarının incelenmesi, öğretim üyeleri ve doktora öğrencileriyle görüşmelerin gerçekleştirilmesi sonucunda araştırma yöntemleri derslerinin değerlendirilmesinde yazılı sınavlara ve final projelerine yer verildiği görülmüştür. Öğretim üyeleri hazırladıkları ders izlencelerinde belirttikleri hedeflere büyük ölçüde ulaştıklarını belirtirken, doktora öğrencileri de benzer şekilde derse yönelik beklentilerinin karşılandığını ifade etmişlerdir. Çalışma kapsamında belirlenen araştırma yeterliklerine ilişkin olarak ise öğretim üyeleri ve doktora öğrencileri, araştırma yöntemleri derslerinde bu yeterliliklere yaklaşık olarak %85 oranında yer verildiğini belirtmişlerdir. Öğretim üyeleri ile gerçekleştirilen görüşmeler ve yapılan gözlemler sonucunda araştırma dersleri eğitim programlarının zayıf yanlarını "öğrenci kaynaklı, öğretim üyesi kaynaklı, altyapı kaynaklı, tez danışmanı kaynaklı, ders içeriği kaynaklı ve toplum kaynaklı" başlıkları altında, güçlü yanlarını ise "gerçek veri seti/durumları kullanmak, uygulamaya yer vermek ve ortaya çıkan ürünler" başlıkları altında toplamak mümkündür. Doktora öğrencilerinin araştırma eğitiminin zayıf yanlarına yönelik görüşleri ise araştırma derslerine ayrılan süre ve öğretim üyeleri ile iletişim başlıkları altında sınıflandırılmış ve güçlü yanlarına yönelik görüşleri ise yetkin öğretim üyeleri ile çalışma ve uygulama yapma fırsatı bulma şeklinde sınıflandırılmıştır. Araştırma derslerini veren öğretim üyelerinin akademik olarak deneyim sahibi, nitelikli yayınlara sahip ve araştırma yapmayı ve öğretmeyi seven akademisyenler olması gerektiği öğretim üyeleri ve doktora öğrencileri tarafından ortak görüş olarak ortaya çıkmaktadır. Araştırma derslerinin başında ve sonunda yapılan ölçümlerde ise araştırmaya yönelik tutumda, istatistiğe yönelik tutumda ve akademik sahtekarlık eğilimlerinde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde bir farklılaşma bulunmamaktadır. Araştırma dersleri eğitim programlarını inceleyen bu çalışmanın program değerlendirme standartlarına (yararlılık, yürütülebilirlik, uygunluk, doğruluk, denetime açıklık) uygun olduğu tespit edilmiştir.