Dokuz Eylül Üniversitesi hastanesi sağlık çalışanlarında motivasyon düzeyi ve ilişkili faktörler

GİRİŞ VE AMAÇ: Motivasyon çalışanların ve iş yerlerinin performansında önemli rol oynamaktadır. Motivasyon konusu özellikle hastanelerde, bu hizmetten yararlanan hastalar açısından büyük bir öneme sahiptir. Sağlık çalışanlarının motivasyonu, sundukları hizmetin kalitesini önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Hastanesi'nde çalışan sağlık personelinin motivasyon düzeylerini saptamak ve motivasyonlarını etkileyen faktörleri ortaya koymaktır. YÖNTEM: Kesitsel tipte bir araştırmadır. Araştırma evrenini, 2019 yılı içinde çalışmakta olan DEÜ Hastanesi çalışanları (3212 kişi) oluşturmaktadır. Örnek büyüklüğü 344 kişi olarak hesaplanmış, daha sonra çok aşamalı örnek seçim yöntemiyle çalışanlar meslek gruplarına göre tabakalandırılmış ve sayılarına göre orantılı örnek seçimi yapılmıştır. Sonuçta 272 kişiye ulaşılabilmiştir (%79). Araştırmanın bağımlı değişkenleri, DEÜ Hastanesi sağlık çalışanlarında motivasyon düzeyi ve ilişkili faktörlerdir. Sağlık çalışanlarının motivasyon düzeylerini ölçmek için Kıdak ve Aksaraylı tarafından 2009 yılında geçerlilik ve güvenilirliği yapılan 'Motivasyon Faktörleri Ölçeği' kullanılmıştır. Motivasyon faktörleri ölçeğindeki 8 alt faktör (tanınma, sorumluluk, işin kendisi, terfi, yönetim, ücret, ilişkiler, çalışma koşulları) ve genel puan değerlendirmesi araştırmanın bağımlı değişkenlerini oluşturmaktadır. Veri toplama Mart-Ekim 2019 tarihleri arasında yapılmıştır. Tanımlayıcı bulgular, kategorik değişkenler yüzde dağılımları şeklinde; sürekli değişkenler ortalama ± standart sapma, ortanca ile en düşük ve en yüksek değerler biçiminde sunulmuştur. Çalışanların sosyo-demografik özellikleriyle motivasyon puanları arasındaki ilişkilerini belirlemede tek değişkenli analizlerde t testi, çok değişkenli analizlerde ise ANOVA (post hoc Tukey), Kruskal Wallis ve Lojistik Regresyon (enter metodu) kullanılmıştır. Veri analizi SPSS 22.0 kullanılarak yapılmıştır. BULGULAR: Katılımcıların 178'i (%65.4) kadın, 94'ü (%34.6) erkekti. Araştırma grubunun yaş ortalaması 35.86±8.5, yaş ortanca değeri 35 (23 – 65) yıldır. 50 yaş üzerinde çalışanların diğer çalışanlara göre çalışma koşulları, yönetim, ücret ve işin kendisi faktörleri açısından istatistiksel olarak motivasyon puanlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. (Sırasıyla p: 0.04, p: 0.03, p:0.02, p:0.001). Asistan hekimler, sekreterler ve hizmetli personelin genel motivasyon puanlarının diğer çalışanlardan anlamlı olarak daha düşük olduğu saptanmıştır (p:0.001). Bekar olmak, evli olmaya göre düşük motivasyon riskini 2.08 kat (GA:1.16–3.72) artırmaktadır. İzin almada problem yaşamak, izin almada problem yaşamamaya göre düşük motivasyon riskini 2.77 kat (GA:1.54–4.98), tanınma faktörü için 4.97 kat (GA:2.23–11.09), çalışma koşulları için 1.82 kat (GA:1.03–3.22), yönetim faktörü için 2.69 kat (GA:1.26–5.75), ücret faktörü için 2.97 kat (GA:1.34–6.57) artırdığı saptanmıştır. Terfi faktörü için nöbet sayısının ayda 1 gece artması düşük motivasyon riskini 1.10 kat (GA:1.01–1.21) artırmaktadır. Ücret faktörü açısından son 1 yıl içindeki izin gün sayısının 12 gün ve altı olmasının, 13 gün ve üzerinde izin almaya göre 0.52 kat (GA:0.24-0.99) düşük motivasyondan koruyucu etkisi olduğu bulunmuştur. SONUÇLAR ve ÖNERİLER: DEÜ Hastanesi sağlık çalışanlarının genel motivasyon puanlarının orta düzeyde olduğu saptanmıştır. Ölçeğin bileşenlerinden sadece tanınma faktörü puanının ölçeğin diğer bileşenlerinden daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ücret ve işin kendisi faktörlerinin puanları en düşük çıkarken; sorumluluk, terfi, yönetim, ilişkiler ve çalışma koşulları puanları orta düzeyde bulunmuştur. Genel motivasyon puanı en düşük olan meslek grubu asistan hekimler, sekreterler ve hizmetli personel olarak belirlenmiştir. Aylık tutulan nöbet sayısı, kullanılan ücretsiz yıllık izin günü sayısı arttıkça ve izin almada sorun yaşanması durumunda motivasyon puanı anlamlı olarak düşmektedir. Yıllık izin sayısının 12 gün üstüne çıkması durumunda motivasyonun düşmesinin temel nedeni performans ödemelerinde kesintisi yapılması olabilir. Bu nedenle sağlık çalışanlarının motivasyonlarını artırmak için aylık tutulan nöbet sayısının azaltılması, 12 gün üzerinde kullanılan yıllık izinlerin performans ödemelerinde kesintiye yol açmaması ve izin almakta çıkan sorunların çözülmesi önerilmektedir. Kullanılmış olan motivasyon ölçeğinin, hastanelerin verimliliği açısından çok önemli bir etmen olan çalışan motivasyonunun değerlendirilebilmesi için kullanılabilecek önemli bir araç olduğu saptanmıştır. Bu sebeple, hastane yöneticileri için eksik olan durumların saptanmasında ve iyileştirme için yapılabilecek planlamalarda öncelikleri belirleyebilme açısından yardımcı olabilecek bir araç olarak kullanılması önerilmektedir. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Motivasyon Faktörleri Ölçeği, Ücret, Gece Nöbeti, Yıllık Ücretli İzin, Performans Ödemeleri