Dolarizasyon eğiliminin işletmelerin finansman politikaları üzerine etkisi: Türkiye üzerine uygulama

Dünya genelinde para birimi uluslararası rezerv para özelliği taşımayan ülkeler, dünyanın geri kalanı ile ticari faaliyetlerini devam ettirmek, para politikalarının etkinliğini artırmak, büyüme ve kalkınmalarını sürdürebilmek için uluslararası rezerv paraya ihtiyaç duymaktadırlar. Bu bağlamda borçlanma yöntemiyle yabancı para cinsinden kaynak temini bu ülkelerin finansal sektörünü ve işletmelerini dolarizasyon sorunu ile karşı karşıya bırakmaktadır. İşletmelerin mikro düzeyde maruz kaldığı dolarizasyon sorunu makro düzeyde birleşerek ülke ekonomisinin dolarizasyon sorununa dönüşmektedir. Türkiye'de dolarizasyon sorununun neden olduğu olumsuzluklara maruz kalan ülkelerden bir tanesidir. Dolarizasyon sorununun yansımaları, etkileri ve sonuçları, gelişen iletişim teknolojilerinin finansal alanda kullanımının yaygınlaşması ile birlikte çok hızlı şekilde görülmeye ve hissedilmeye başlamıştır. Ancak bu etki finansal kesime göre reel sektörde gecikmeli olarak hissedilmektedir. Türkiye özelinde özellikle imalat sanayi sektörünün dolarizasyon eğilimin ölçülmesine ve etkilerinin incelenmesine yönelik literatür eksiktir. Bu bağlamda çalışma imalat sanayi sektörü dolarizasyon eğilimi üzerine odaklanmaktadır. Çalışma, dolarizasyon eğiliminin işletme finansman politikalarını ne yönde ve nasıl etkilediğini bilmeleri, finansman politikalarını şekillendirmelerinde izleyecekleri alternatif yöntemleri belirlemeleri açısından finansman yöneticilerine rehber olabilir. Bu kapsamda BİST imalat sanayi sektöründe faaliyette bulunan 113 işletmenin 2007-2019 çeyrek dönemlik verileri, stata programında ekonometrik panel veri analiz yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, yükümlülük dolarizasyonu Toplam borç / Özsermaye oranını ve Kısa vadeli borç / Toplam aktif oranını istatistiksel olarak anlamlı negatif etkilemektedir. Devamlı sermaye / Duran varlıklar, Uzun vadeli borç / Toplam aktif ve Finansal borç / Toplam aktif oranı üzerindeki etkisi ise istatistiksel olarak anlamlı ve pozitiftir. Varlık dolarizasyonun ise Toplam borç / Toplam aktif ve Kısa vadeli borç / Toplam aktif değişkenleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı negatif, Özsermaye / Toplam aktif değişkeni üzerinde ise istatistiksel olarak anlamlı pozitif etkiye sahip olduğu ortaya konulmuştur. Tüm sonuçlar bir arada değerlendirildiğinde dolarizasyon eğiliminin işletmelerin finansman politikalarını etkilediği yönündeki temel hipotez doğrulanmıştır. Yükümlülük dolarizasyonunun varlık dolarizasyonuna göre finansman politikaları bağımlı değişkenleri üzerindeki sayıca ve anlamlılık düzeyinde etkisinin daha fazla olması teorik çerçeve ile uyumludur. Yükümlülük dolarizasyonu değişkenin Devamlı sermaye / Duran varlıklar oranını anlamlı pozitif, Toplam borç / Toplam aktif oranını anlamlı negatif etkilemesi, teorik beklenti ile örtüşmektedir. Ancak yükümlülük dolarizasyonunun Uzun vadeli borç / Toplam aktif oranı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı pozitif etkisi ve Kısa vadeli borç / Toplam pasif üzerindeki istatistiksel olarak anlamlı negatif etkisi teorik beklenti ile uyumlu değildir. Diğer bağımsız değişkenlerin bağımlı değişkenler üzerindeki etkileri çalışmanın ikincil sonuçları olarak ortaya çıkmıştır. Bu kapsamda, firma toplam aktif büyüklüğünün (FTAB), borç ile ilgili bağımlı değişkenlerin tamamını istatistiksel olarak anlamlı pozitif, öz sermaye ile ilgili değişkenlerin tamamını anlamlı negatif etkilediği tespit edilmiştir. Firma büyüklüğünün tersine firma piyasa değeri (FPD) borç ile ilgili bağımlı değişkenleri istatistiksel olarak anlamlı negatif, öz sermaye ile ilgili bağımlı değişkenleri anlamlı ve pozitif etkilemektedir. Aktif kârlılık (ROA) ve özsermaye kârlılığı (ROE) bağımsız değişkenlerinin bağımlı değişkenler üzerindeki etki katsayısı diğer bağımsız değişkenlere göre düşük seviyededir. Ayrıca özsermaye kârlılığı (ROE) bağımsız değişkeni hariç, diğer tüm bağımsız değişkenler Kısa vadeli borç / Toplam pasif bağımlı değişkenini değişik anlamlılık düzeylerinde istatistiksel olarak etkilediği sonucuna ulaşılmıştır.