Dördüncü sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik düzeyleri ve okuduğunu anlama

Amaç: Bu araştırmanın amacı dördüncü sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik düzeylerinin farklı okunabilirlik formülleri ile değerlendirilerek karşılaştırılması ve dördüncü sınıf öğrencilerinin bu metinlerle ilgili okuduğunu anlama düzeylerinin belirlenmesidir. Yöntem: Bu araştırma betimsel yöntemlerden tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırmada iki farklı değişken arasındaki ilişki ele alındığından ilişkisel tarama modelinde desenlenmiştir. Bulgular: Araştırmada "Ateşman Okunabilirlik Formülü" ve öğrencilerin okuduğunu anlama puan ortalamalarını karşılaştırıldığında, öğrencilerin "zor" olan metinden en yüksek puanı aldıkları görülürken, orta güçlükte olan metinden ise en düşük puanı aldıkları görülmektedir. "Çetinkaya-Uzun Okunabilirlik Formülü" ve öğrencilerin okuduğunu anlama puan ortalamaları karşılaştırıldığında, öğrenciler "yetersiz (10-11-12. sınıf)" okunabilirlik düzeyinde olan metinlerden en yüksek puanı alırken, eğitsel (8-9. sınıf) metinlerden ise daha düşük puan almışlardır. "Bezirci-Yılmaz Okunabilirlik Formülleri" ile elde edilen okunabilirlik düzeyi ve öğrencilerin okuduğunu anlama puan ortalamalarına bakıldığında da öğrencilerin lisans düzeyindeki metinlerden en yüksek puanları aldıkları görülürken, ilköğretim sınıf düzeyi metinlerden ise en düşük puanı aldıkları görülmüştür. "Sönmez Anlaşılabilirlik (Okunabilirlik) Formülleri" ile elde edilen okunabilirlik düzeyi ve öğrencilerin okuduğunu anlama puan ortalamalarına bakıldığında da "metin yardım alınarak anlaşılır" okunabilirlik düzeyindeki metinden en yüksek puan alınırken, "metin anlaşılır" okunabilirlik düzeyindeki metinlerden daha düşük puanların alındığı, "Flesch-Kincaid Okunabilirlik Formülleri" ile elde edilen okunabilirlik düzeyi ve öğrencilerin okuduğunu anlama puan ortalamalarına bakıldığında ise üç metnin üniversite mezunu seviyesinde olmasına rağmen en yüksek ve en düşük okuduğunu anlama puanı olduğu görülmektedir. Öğrencilerin okuduğunu anlama puanları ile cinsiyet değişkeni arasında fark olduğu ve farkın kızlar lehine olduğu, okuduğunu anlama puanları ile kendilerine ait bir oda olup olmaması durumunun anlamlı bir farka neden olmadığı, lisansüstü mezunu olan anne ve babaların çocuklarının aldıkları puanların en yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte annesi ve babası öğretmen, babası avukat olan öğrencilerin en yüksek puan sıralamasına sahip olduğu, kardeş sayısı ve okuduğunu anlama puan ortalama sıralamalarında iki kardeş olan öğrencilerin okuduğunu anlama puan sıra ortalamalarının en yüksek olduğu, öğrencilerin kitap okuma durumları ve okuduğunu anlama puan ortalama sıralamalarına bakıldığında ise kitap okuyan öğrencilerin sıra ortalamalarının yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuç ve Öneriler: Elde edilen bulgular doğrultusunda metinlerin okunabilirlik düzeyleri ile öğrencilerin okuduğunu anlama düzeyleri arasında bir ilişki olmadığı tespit edilmiştir. Ancak öğrencilerin aldıkları toplam puanlar ile anne ve baba eğitim durumu arasında anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir. Yüksek lisans ve üzeri öğrenim durumuna sahip olan annelerin ve babaların çocukları ise toplamda en yüksek puan ortalamasına sahiptir. Benzer şekilde anne ve baba mesleğinin de öğrencilerin okuduğunu anlama puanlarını etkiledikleri görülmüştür. Bu araştırmada, ders kitaplarına seçilecek metinlerin okunabilirlik açısından incelenmesi sonucunda, okunabilirlik formüllerinin Türkçeye uygun olmadığı ve Türkçeye uygun okunabilirlik formülleri geliştirilmesi, öğrencilerin okuduğunu anlama becerileri ile okunabilirlik formülü geliştirme çalışmalarının yapılması, alan yazına katkı sağlayacak okunabilirlik çalışmalarının devam etmesi önerilmektedir. Anahtar kelimeler: Okunabilirlik, okuduğunu anlama, Türkçe ders kitapları, Türkçe eğitimi