Dünya miras alanlarının yönetiminde turizmin etkinliği

Dünya Miras Alanları, sahip oldukları istisnai evrensel değerlerle, kültürel turizm odak noktalarıdır. Turizmin bu alanlara farklı boyutlarda birçok olumlu katkısına rağmen, miras değerlerinin korunması ve gelecek nesillere aktarılmasını genellikle önemsemeyen turizm faaliyetlerinin olumsuz etkileri de görülmektedir. Bu nedenle, koruma ile turizm arasında hassas dengeyi öngören `kültürel miras yönetimi' dünyanın gündemindedir. Dünya Miras Alanları'na yönelik hazırlanan `yönetim planları', karşılıklı etkileşim içerisinde olan koruma ve turizm politikalarını, miras değerlerine özgü bir biçimde içermekte, hedef ve eylemleri tanımlanmaktadır.Bu tezin kapsamında, uygarlığın tarihsel süreçteki gelişiminin kanıtları ve insanlığın ortak değerleri olan Dünya Miras Alanları'nı koruma ve yaşatmada ve/veya sürekliliğini sağlamada; `yönetim boyutu' en önemli araç olarak kabul edilmiştir. Bu yaklaşımla; Dünya Miras Alanları'nda turizmin baskısı nedeniyle, yönetim planlarında sürdürülebilir turizm temel ilke olarak değerlendirilerek, bu kapsamda başarılı olan örnekler İngiltere'de Bath Kenti Dünya Miras Alanı, İtalya'da Syracuse ve Pantalica Kayalık Nekropolü Dünya Miras Alanı, Portekiz'de Oporto Tarihi Merkezi Dünya Miras Alanı incelenmiştir.Dünya Miras Alanı statüsündeki İstanbul'un Tarihi Alanları, dünya ölçeğinde önemli bir turizm merkezi olmasına karşın, bugüne değin onaylanmış ve uygulamaya aktarılmış yönetim planı olmaması nedeniyle bu tez çalışmasında örneklem alan olarak belirlenmiştir. Örneklem alan üzerinde öncelikle, turizm faaliyetleri ile yönetim planının etkileşimi, paydaşlar tarafından ortaya konulan turizm strateji ve eylemleri sorgulanmıştır. Alan incelemesi ve anket çalışmaları sonucunda İstanbul'un Tarihi Alanları'nda gerçekleştirilen turizm faaliyetleri ve turizm altyapısının niteliği ile ziyaretçilerin alanın sahip olduğu evrensel değere ilişkin farkındalıkları belirlenmiştir. Böylece elde edilen veriler; sürdürülebilir turizm ilkeleri temel alınarak, Dünya Miras Alanı'nın yönetiminde turizm hedef ve eylemlerinin etkinliği yönünde değerlendirilmiştir.Rehber niteliğindeki bu hedef ve eylemler; İstanbul'un Tarihi Alanları yönetim planı hazırlık çalışmalarına olduğu kadar, diğer Dünya Miras Alanlarına ilişkin yönetim planlarında da turizmin önemli bir bileşen olarak değerlendirilmesini ve/veya yadsınmamasını sağlayacaktır. Sonuç olarak; Türkiye'de uygulanabilecek, yönetim planlarının elde edilmesi sürecinde temel alınacak bir yönetim planı öneri formatı geliştirilmiş ve kültürel miras yönetimine ilişkin sürecin daha etkili yürütülmesi için koruma mevzuatında yapılması gereken değişiklikler önerilmiştir.