Dünyada ve Türkiye'de kamu hizmetlerinin dijital dönüşümü: Yapay zeka uygulamaları

Devletin varlık nedeni ve hizmet alanlarının sorgulanmasına yönelik öne sürülen; Geleneksel Kamu Yönetimi, Yeni Kamu Yönetimi, Yeni Kamu Hizmeti Yaklaşımı mevcut geleneksel, aşılagelmiş devlet yönetimi ve hizmet alanında değişimler yaratmıştır. Nitekim söz konusu bu anlayışlar ile devletin varlık nedeni, faaliyet alanları sürekli değişim gösterirken süre gelen teknolojik gelişmeler ve icatlar mevcut geleneksel devletin idari ve hizmet yapısı üzerinde dönüşüm etkisi yaratmıştır. Bu bağlamda süregelen Sanayi 1.0, Sanayi 2.0, Sanayi 3.0 devrimleri ile elektriğin, telefonun, telgrafın, buhar gücü ile çalışan makinelerin keşfi, tren yolu ve denizyolu taşımacılığının uygulanmaya başlaması mevcut ekonominin işleyişini değiştirerek, devletin idari ve yönetim yapısını da teknolojik buluşlara duyarlı modernizasyon altında şekillendirilmesini zorunlu kılmış nitekim yaşanan ekonomik krizler ile sorgulanan devlet yönetim ve hizmet yapısı ile süregelen ileri teknolojik buluşların 4. sanayi devrimi ile başta bilgisayar olmak üzere bilgi ve iletişim teknolojileri gelişiminin hız kazanması ve uygulama alanlarının yaygınlaşması günümüz dijital çağın temellerini atmıştır. Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişim, vatandaşların da kamu hizmet sunumuna yönelik beklentileri üzerinde çeşitlilik yaratmış, devlet mevcut geleneksel yönetim ve hizmet yapısı ile çeşitlenen talebi karşılanmasının mümkün olmamasının anlaşılması ile çağın gerekliliğini oluşturan dijital devlet modeline geçiş sağlarken hizmet yararlanıcısı vatandaş da dijital vatandaş modeline evrilmiştir. Tarihsel süreçte yaşanan sanayi devrimlerinin ekonomik konjonktürel dalgalanmalara duyarlı bir çıkış yolu arayışı sonucu süregelmesi, mevcut ekonomik model de dijitalleşmeyi zorunlu kılarak, ekonomiyi oluşturan üretim sürecinde dijital teknolojilerin kullanımı da dijital ekonomi kavramının ortaya çıkarmış, modern üretim sürecinin sağlanması ile de üretime ilişkin maliyet oluşturan her bir unsur üzerinde olumlu etki yaratarak, elde edilen gelir miktarını da arttırmıştır. Bu bağlamda dijital ekonomi teknolojileri arasında öncül sırada olan yapay zekanın üretim sürecinde tam otomasyon dönüşümüne imkan veren çok fonksiyonlu donanıma sahip olması, teknolojinin kullanımına duyulan istekliliği arttırmakta iken geliştirilmesine yönelik çalışmaların da küresel düzeyde süregelmesine neden olmaktadır. Bu bağlamda insani yeteneği taklit etme gücünü barındıran yapay zeka teknolojisinin ekonomi üzerinde ki üretim maliyetlerini baş döndürücü boyutta azaltabilmesini mümkün kılan yetenek hacmi, söz konusu kullanımına olan istekliliğin temel sebebini oluşturmaktadır. Nitekim üretimde akıllı robotların kullanımı ile seri üretim kapasitesinin geliştirilmesi, insani hataların en aza indirilerek ürün standartizasyonun sağlanması, enerji miktarına ilişkin kaynak israfının önüne geçilmesi, üretim sürecinde oluşacak herhangi bir aksaklık, hata ve benzeri olumsuz durumların anlık tespitinin yapılarak, gerçek zamanlı veri paylaşım uyarısına imkan sağlaması ve benzeri bir çok unsur yapay zekanın işlerliğinin sağlandığı verimli alanları oluşturmaktadır. Nitekim yapay zekanın günümüzde dünyada ve Türkiye'de uygulama alanlarının yaygınlaştırılmasına ilişkin çalışmalar küresel çapta hız kesmeden devam etmekte, günümüz uluslararası rekabet ortamının da temelini oluşturmaktadır. Nitekim küresel çapta ülkelerin ulusal yapay zeka stratejilerini yayınlaması söz konusu teknolojinin küresel ivme kazandığının en önemli delili olarak gösterilebilmektedir. Söz konusu bu çalışmanın amacı; günümüz dijital çağın tarihsel süreçte geleneksel devlet yönetim ve hizmet modelinde yaşattığı değişimin ve dönüşümün açıklanarak, ileri gelen bilgi ve iletişim teknolojileri ile günümüz dijital ekonomi işlerliğinde küresel bir ivme kazanan yapay zekanın kamu yönetim ve hizmet alanlarında kullanımının avantaj ve dezanvantajları üzerinde durularak, ulusal rekabet ortamının yapay zeka strateji planlamalarına ilişkin eksikliklerinin, geliştirilmesi gereken yönlerini açıklamak ve söz konusu teknolojinin taşıdığı olası riskler ile uluslararası gündemden düşmeyen endişelerin gelişimine taban hazırlayan unsurları tespit ederek genel bir persfektife dayanan yorumsal önerilerde bulunmaktır. Sonuç olarak; kamu yönetim ve hizmetlerinde dijitalleşmeye yönelik çalışmaların olgunluk kazanması ancak işbirliği altında şekillenecek bir stratejik planlama politikasının hazırlanarak hayata geçirilmesi ve sürekliliğinin sağlanması ile mümkün olacaktır. Nitekim yapay zeka teknolojisine ilişkin günümüz çalışmaların hızla süregelmesi söz konusu teknolojiye duyulan endişenin artmasına neden olmakta, bu bağlamda ulusal stratejik planlamaların etki düzeyini de aşan donanımı yapay zekanın kontrolü, kullanım alanlarının ve şeklinin yasal çerçevesine ilişkin düzenlemeler, tıpkı dijital çağın etki alanını oluşturan uluslararası dijital persfektifi burada da etkin kılmak önem arz etmektedir. Nitekim dijitalleşme küresel etki düzeyine sahip bir olgu iken ulusal stratejik planlamalar yalnızca ülke içi aktörler üzerinde etki yaratarak uluslararası persfektifin dışında kalacak ve genel geçer bir sürecin etki düzeyi de süre gelen zamanda nötr kalacaktır.