Sözcük algısında dönüşüm etkisi bağlamında doğal ve yapay sözcükler arasındaki durağanlık süresi farkı

Sözcük algısında dönüşüm etkisi (SDE), aynı sözcüğün tekrarlandığında farklı olası biçimlerde algılanması durumuna verilen isimdir (örn., 'gündüz gündüz…' tekrar edildiğinde 'düzgün düzgün…' biçiminde algılanabilir). SDE'yi açıklayan çeşitli psikolojik modeller mevcut olsa da, bu etkiye yol açan sinir mekanizmaları halen büyük ölçüde bilinmemektedir. Kısa süreli sinaptik depresyon, bir presinaptik nöronun sürekli uyarılmasının ardından nörotransmiter kaynaklarının tükenmesi sonucu bağlı olduğu post sinaptik nöronu uyarma olasılığının düşmesine yol açan biyofiziksel bir süreçtir. Buna ek olarak, depresyonun hızı ise pre ve post sinaptik nöronlar arasındaki aksiyon potansiyeli iletiminin eşleşik olmasına bağlıdır (eşleşik olmaları halinde daha hızlı depresyon oluşur). Standart bir SDE deney tasarımında eşleşik ve eşleşik olmayan aksiyon potansiyeli iletimini yansıtmak üzere 18'er adet Türkçe doğal ve yapay sözcük belirledik. Doğal sözcüklerin yapay sözcüklere kıyasla ortalama 400 ms daha az durağan kaldığını gözlemledik. Durağanlık süresindeki bu farkın, sözcüklerin işlendiği sinir ağlarında bulunan sinapsların daha hızlı depresyona uğramasına bağlı olduğu takdirde, kısa süreli depresyon süreci SDE'yi açıklamaya aday uygun bir sinir mekanizması olarak değerlendirilebilir.