Düşük doz çinko oksit nanopartiküllerin hepatik etkilerinin araştırılması

Çinko oksit nanopartikül (ZnO NP), yaygın olarak kullanılan bir nanopartiküldür. Başlıca kullanım alanları arasında gıda, kozmetik ve sağlık bulunmaktadır. Sağlık alanında makro moleküllerin kullanımıyla çözülemeyen problemler, küçük boyutlarından dolayı nanopartiküllerin kullanımıyla mümkün hale gelmiştir. Ancak çinko oksit nanopartikülün hücre içerisinde birikim göstererek toksik etkiler oluşturduğu bilinmektedir. Yapılan çalışmalarda yüksek doz çinko oksit nanopartikül maruziyeti sonucunda oluşan etkiler gösterilmiştir. Çinko oksit nanopartikülün düşük doz etkilerini gösteren yeterli sayıda çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada çinko oksit nanopartikül (<100 nm), Sprague Dawley cinsi sıçanlara 28 gün süre ile intraperitonal enjeksiyon yoluyla uygulanarak çinko oksit nanopartikül toksisitesi oluşturulmuş, karaciğerde meydana gelen değişiklikler araştırılmıştır. Grup I (Kontrol: %0,9 NaCl); Grup II (0,25 mg/kg/gün ZnO NP); Grup III (0,5 mg/kg/gün ZnO NP); Grup IV (1 mg/kg/gün ZnO NP); Grup V (2,5 mg/kg/gün ZnO NP); Grup VI (5 mg/kg/gün ZnO NP); olmak üzere 6 grup (n=8) üzerinde çalışılmıştır. Süperoksit dismutaz, katalaz, toplam glutatyon ve malondialdehit biyokimyasal olarak ölçümlenmiştir. Tek Hücre Jel Elektroforezi ile DNA hasarı ölçümlenmiş ve karaciğer dokusundaki histolojik değişiklikler ışık mikroskopu ile incelenmiştir. Gerçekleştirilen biyokimyasal analizler sonucunda, süperoksit dismutaz ve katalaz aktiviteleri tüm deney gruplarında kontrole göre artış göstermiştir. Deney gruplarında ölçümlenen glutatyon düzeylerinde ise kontrole göre azalma görülmüştür. Lipid peroksidasyonunun 1mg/kg/gün dozundan başlayarak (yaklaşık %28) ve doz artışına paralel olarak (sırasıyla yaklaşık %35 ve %41) anlamlı düzeyde arttığı görülmüştür. 1 mg/kg/gün dozu ve üzerindeki dozlarda ayrıca, karaciğerde histolojik iv yapının geri dönüşümsüz olarak hasara uğradığı nekrotik bölgelere rastlanmıştır. DNA hasarı ise 0,5 mg/kg/gün dozundan başlayarak doz artışına parelel olarak anlamlı düzeyde artış göstermiştir (sırasıyla yaklaşık 2, 3, 4 ve 6 kat). Ancak 0,5 mg/kg/doz için DNA hasarında görülen artışın DNA onarım mekanizmalarınca geri dönüştürülebilir düzeyde olduğu düşünülmektedir. Düşük doz çinko oksit nanopartikül için karaciğerde toksisitenin görülmeye başlandığı en düşük doz 1 mg/kg/gün olarak belirlenmiştir. 1 mg/gün/kg ve üzeri dozlarda görülen toksisitenin doza bağlı olduğu görülmüştür. Bu tez çalışmasının bulguları ışığında, çinko oksit nanopartikülller için tolere edilebilir etkilerle, güvenli olarak kullanılabilecek olan dozların 1mg/kg/gün altındaki dozlar olduğu ortaya koyulmuştur. Çinko oksit nanopartiküller kullanılarak uygulanabilecek tedaviler ve çeşitli amaçlarla tasarlanabilecek preparatlarla ilgili gelecekte yapılacak çalışmalar için, bu çalışmanın bulgularının literatüre önemli bir katkı oluşturacağı düşünülmektedir.