Düşünce ve dil bozukluğu ölçeğinin Türkçe uyarlaması ve şizofrenide düşünce bozukluğunun hastalık şiddeti, bilişsel işlevler, genel ve sosyal işlevsellik ve yaşam kalitesi ile ilişkisi

Düşünce süreci bozuklukları, şizofreni için çekirdek özellik olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmada, Düşünce ve Dil Bozukluğu Ölçeği'nin (TALD) geçerlik güvenirlik analizlerinin yapılması, farklı tanı gruplarında düşünce süreci bozukluklarının nasıl ayrıştığının belirlenmesi, düşünce süreci bozuklarının şizofreni tanılı hastalarda sosyodemografik/klinik özellikler, hastalık şiddeti, bilişsel işlevler, genel, sosyal işlevsellik ve yaşam kalitesi ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Düşünce ve Dil Bozukluğu Ölçeği'nin (TALD) Türkçe uyarlaması yapılmış, ölçek toplam 149 katılımcıya uygulanmıştır. Katılımcılar 114 DSM 5 psikiyatrik tanısı olan hasta (şizofreni N=70, mani N=20, majör depresyon N=24) ve 35 sağlıklı kontrolden oluşmuştur. Tüm katılımcıların sosyodemografik özellikleri değerlendirilmiştir. Hastaların şimdiki ve geçmiş döneme ait klinik bilgileri ayrıntılı bir form aracılığıyla değerlendirilmiş ve Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAMD), Young Mani Derecelendime Ölçeği (YMRS), Klinik Global İzlenim Ölçeği (CGI) uygulanarak hastalık şiddetleri belirlenmiştir. Ayrıca, şizofreni grubunda bilişsel işlevler bir nöropsikolojik test bataryası ile, işlevsellik Kısa İşlevselliği Değerlendirme Ölçeği (FAST) ve Sosyal İşlevsellik Ölçeği (SFS) ile, yaşam kalitesi ise Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği – Kısa Formu (WHOQOL-BREF-TR) ile değerlendirilmiştir. Düşünce ve Dil Bozukluğu Ölçeği'nin Türkçe formunun temel bileşenler analizine göre orijinal çalışmaya benzer şekilde Objektif Pozitif (OP), Subjektif Negatif (SN), Objektif Negatif (ON) ve Subjektif Pozitif (SP) belirti boyutlarını içeren dört faktörden oluştuğu ve yapı geçerliği sağladığı saptanmıştır. İç tutarlılık incelendiğinde tüm faktörlere ait Crohnbach alfa katsayıları sırasıyla 0.91, 0.78, 0.76, 0.53 bulunmuştur. Bu değerler orijinal çalışmadakine paralel ve yüksektir. Görüşmeciler arası güvenirlik (sınıf içi korelasyon) katsayısı 0.95 ile yüksek bulunmuştur. Korelasyon analizlerinde TALD toplam puanı ile hem PANSS toplam puanı, hem de PANSS alt ölçek puanları arasında pozitif yönde ilişki olduğu gösterilmiştir. Objektif Pozitif faktör şiddetinin en yüksek olduğu grup mani, ON faktör şiddetinin en yüksek olduğu grup şizofreni olarak tespit edilmiştir. Şizofreni grubunda düşünce süreci bozukluğunun şiddeti, hastalık süresi ile pozitif yönde, hastalığın başlangıç yaşı ile negatif yönde ilişki göstermiştir. Yaş ve eğitim yılının kontrol edildiği kısmi korelasyon analizlerinde OP belirtilerin yürütücü işlevlerdeki bozulma ile ilişkili olduğu, ON belirtilerin işlem belleği, kategori akıcılığı, yürütücü işlevler, somut düşünme ve yanıt baskılanması ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. Düşünce süreci bozuklukları sosyal işlevsellik, kişilerarası işlevsellik, mesleki işlevsellikteki bozulma ile pozitif yönde ilişkiliyken, öznel olarak bildirilen yaşam kalitesi ile ilişki saptanmamıştır. Sonuç olarak, TALD Türkçe formu iyi psikometrik özelliklere sahip, geçerli ve güvenilir bir araçtır. Bu çalışmada, şizofrenide düşüne süreci bozukluklarının daha fazla hastalık şiddeti ve yürütücü işlevler başta olmak üzere daha kötü bilişsel işlevler ve işlevsellik ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Şizofrenide düşünce süreci bozuklukları daha detaylı ele alınmalı, ana tedavi hedeflerinden biri olarak seçilmeli ve düşünce süreci bozukluklarının patogenezi hakkında ileri çalışmalara öncelik verilmelidir. Anahtar kelimeler: Düşünce bozukluğu, şizofreni, bilişsel işlevler, işlevsellik, yaşam kalitesi